Gdzie postawić ul: odległość od sąsiada, przepisy gminy, ROD, las i wybór pasieczyska

Ul w Polsce możesz postawić na własnym gruncie, na cudzym za zgodą właściciela albo w lesie państwowym po podpisaniu umowy z nadleśnictwem. Nie ma ogólnokrajowego przepisu o odległości ula od granicy działki ani od drogi. Granicę wyznacza art. 144 Kodeksu cywilnego (pszczoły nie mogą przeszkadzać sąsiadom ponad przeciętną miarę) i, w części gmin, regulamin utrzymania czystości i porządku. Dobre pasieczysko jest słoneczne, suche, osłonięte od wiatru, poza zastoiskiem zimnego powietrza, z dojazdem, poidłem i dobrymi pożytkami w promieniu 2 km. Przed przywiezieniem pszczół zgłoś pasiekę powiatowemu lekarzowi weterynarii.

Poniżej omawiamy to po kolei: prawo i wyroki sądów, przepisy gmin, ogrody działkowe, las, opryski, a potem praktykę pasieczyska. Stan prawny na październik 2026 r.

Czy w Polsce jest przepis o odległości ula od sąsiada?

Nie ma. Polska nie ma odrębnej ustawy o pszczelarstwie. Próby jej uchwalenia podejmowano od okresu międzywojennego, a kolejne projekty nie weszły w życie, o czym pisała „Rzeczpospolita”. Radca prawny Radek Rafał Wasilewski ujął to w „Pasiece” (1/2021) tak: „Przepisy prawne nie określają, w jakiej odległości od granicy swojej działki pszczelarz może utworzyć pasiekę”. Nie ma też limitu liczby uli na nieruchomości.

O tym, czy pasieka w danym miejscu jest dopuszczalna, decydują więc cztery źródła:

1. Kodeks cywilny: art. 140 (prawo własności), art. 144 (immisje) i art. 222 § 2 (roszczenie negatoryjne sąsiada).
2. Prawo miejscowe gminy: regulamin utrzymania czystości i porządku, jeśli w ogóle mówi o pszczołach.
3. Regulaminy i umowy: regulamin ROD, wspólnoty mieszkaniowej, umowa użyczenia z nadleśnictwem, umowa z właścicielem gruntu.
4. Zalecenia branżowe: Kodeks Dobrej Praktyki Produkcyjnej w Pszczelarstwie i poradniki ośrodków doradztwa rolniczego. Nie są wiążące, ale sądy po nie sięgają.

Do tego dochodzi obowiązek, którego nie da się pominąć: zgłoszenie pasieki do powiatowego lekarza weterynarii właściwego dla miejsca, w którym stoją ule, przed przywiezieniem pszczół (ośrodki doradztwa radzą złożyć wniosek co najmniej 30 dni wcześniej), a potem aktualizacje do 31 marca i 30 września. Rejestracja nie rozstrzyga jednak o prawie do postawienia uli w danym miejscu. Całą procedurę opisujemy w artykule o rejestracji pasieki.

Ustawa o pszczelarstwie i plan odbudowy przyrody

W 2026 r. pszczelarzy zaniepokoił projekt Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, który Polska przygotowuje na podstawie unijnego rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska w komunikacie z 11 maja 2026 r. zapewniło, że propozycje „nie przewidują eliminacji pszczoły miodnej, likwidacji pasiek miejskich”, a zapisy o terenach chronionych „nie wykraczają poza wcześniej obowiązujące przepisy”. Gotowy dokument miał trafić do Komisji Europejskiej do 1 września 2026 r., a szczegółowe rozwiązania mają przejść konsultacje. Plan nie jest ustawą i sam w sobie nie wprowadza dziś żadnej odległości ani zakazu dla twojej pasieki. Warto jednak śledzić komunikaty związków pszczelarskich, bo dyskusja dotyczy m.in. pasiek miejskich i obszarów chronionych.

Art. 144 Kodeksu cywilnego: co mówią wyroki w sprawach pasiek?

Art. 144 k.c. zakazuje właścicielowi nieruchomości działań, które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Przelatujące pszczoły to klasyczna immisja pośrednia. Sąsiad musi ją znosić, dopóki nie przekracza „przeciętnej miary”, a gdy przekracza, może na podstawie art. 222 § 2 k.c. żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem.

Najważniejsze orzeczenia

Sąd, data, sygnatura	Stan faktyczny	Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy, 28.12.1979, III CRN 249/79	9 zasiedlonych uli na działce szerokości 5,70 m, od 85 cm do 2,35 m od granicy; wylotki odwrócone od sąsiada; pszczelarz z 43-letnim stażem	uchylony nakaz usunięcia pasieki
SR w Suchej Beskidzkiej, 20.07.2016, I C 19/15	25 rodzin w Zawoi, osłony 2,2 m i żywopłot, sąsiednie działki budowlane, sąsiad z deklarowaną alergią	nakaz likwidacji; Sąd Okręgowy w Krakowie uchylił wyrok, strony zawarły ugodę o zmniejszeniu pasieki o połowę
SR w Gorlicach, 7.12.2016, I C 255/16	4 ule przy działce sąsiadującej z przedszkolem; ul odsunięty, płot 2 m, mata zmuszająca pszczoły do wznoszenia się	powództwo oddalone
SR w Świdnicy, 25.01.2017, I C 1522/16	pasieka 150 uli, w sezonie 20 do 30 na miejscu; pszczoły utrudniały korzystanie z drogi i działek budowlanych	nakaz usunięcia uli z wyjątkiem 5
SR w Ciechanowie, 12.11.2021, I C 31/21	16 zasiedlonych rodzin, część uli przy granicy; między działkami drzewa i krzewy wysokości około 5 m; wylotki odwrócone od dworu	powództwo oddalone w całości

Źródło: omówienie mec. Daniela Kopcińskiego, artykuł w „Pasiece” 1/2021 i uzasadnienie wyroku z Ciechanowa.

Co z tych wyroków wynika dla ciebie

• Liczba uli waży najwięcej. Kilka rodzin przy domu sądy zwykle tolerują, duża pasieka stacjonarna przy działkach budowlanych to proszenie się o proces.
• Sądy wolą ograniczyć pasiekę niż ją zlikwidować. W Świdnicy sąd uznał całkowitą likwidację za nieproporcjonalną, bo pszczelarz ma prawo prowadzić produkcję rolną na swoim gruncie.
• Ciężar dowodu spoczywa na sąsiedzie. W Ciechanowie powodowie nie wykazali, że owady pochodziły z pasieki pozwanego, że były to pszczoły miodne ani że pojawiały się w nadmiernej liczbie. Sąd ocenia immisje obiektywnie, „a nie subiektywną wrażliwość”, i bierze pod uwagę rolę pszczół w środowisku.
• Zagrożenie zdrowia zmienia ocenę. Sąd w Suchej Beskidzkiej uznał, że realne zagrożenie życia lub zdrowia, na przykład alergia na jad, zawsze przekracza przeciętną miarę. Jeśli wiesz o alergiku za płotem, nie stawiaj uli przy tej granicy.
• Osłony i dobra wiara pomagają. W Gorlicach i Ciechanowie pszczelarze sami odsunęli ule lub postawili płot jeszcze przed procesem. Sąd w Ciechanowie uznał przestawienie uli przed procesem za „wyraz dobrej woli”.
• Kodeks dobrej praktyki nie jest prawem. Sąd w Świdnicy przypomniał, że zalecenia związku pszczelarzy nie są powszechnie obowiązujące; sąd w Ciechanowie odnotował natomiast, że pasieka je spełnia. Spełnianie zaleceń to dobry argument, a nie tarcza.

Warto pamiętać też o art. 182 k.c.: rój, którego nie odszukasz w ciągu trzech dni, staje się niczyj, a ścigając go, możesz wejść na cudzy grunt, ale naprawiasz szkody. Pisaliśmy o tym w artykule jak zostać pszczelarzem.

Przepisy gminy: regulamin utrzymania czystości i plan miejscowy

Gminy, które regulują ule

Część rad gmin wpisuje warunki trzymania pszczół do regulaminu utrzymania czystości i porządku. Najczęściej cytowany przykład to Kraków. Obowiązujący regulamin (uchwała nr LXXXIII/2359/22 z 27 kwietnia 2022 r., zmieniona w 2023 r.) zezwala na chów i hodowlę pszczół pod warunkami:

• ule stoją na ogrodzonym terenie, który uniemożliwia przypadkowe wejście osób postronnych;
• skrajne ule stoją co najmniej 15 m od granicy działki;
• jeśli to niemożliwe, co najmniej 4 m od granicy, pod warunkiem że sąsiednie posesje osłania ogrodzenie o wysokości co najmniej 2 m, przez które pszczoły nie mogą przelecieć (art. 34 ust. 4 pkt 2).

Wcześniejsze krakowskie przepisy, przyjęte po 2017 r., dopuściły pasieki na dachach: najwyżej pięć pni na dachu, co najmniej 5 m od krawędzi, nie więcej niż 20 pni na km² miasta, z poidłem, polisą OC i pisemną zgodą właściciela lub zarządcy budynku. Jeśli planujesz pasiekę na dachu w Krakowie, zapytaj w Wydziale Kształtowania Środowiska, jakie warunki miasto stosuje dziś.

Czy gmina w ogóle może ustalać odległości?

Tu orzecznictwo administracyjne jest niejednolite. Gmina Masłów w województwie świętokrzyskim wpisała do regulaminu 10 m od dróg, budynków i granicy działki, ogrodzenie pasieki i tablicę ostrzegawczą. Wojewoda unieważnił te zapisy, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przyznał rację gminie, uznając pszczołę za zwierzę gospodarskie, którego utrzymywanie gmina może ograniczać na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Z kolei WSA w Łodzi w wyroku z 23 lipca 2020 r. (II SA/Łd 12/20) uznał, że nakaz trzymania pszczół w ulach mieści się w delegacji ustawowej, ale wyznaczanie odległości od granicy i przegród „bezprawnie ingeruje w stosunki sąsiednie”. Na tej podstawie Wojewoda Świętokrzyski w październiku 2023 r. stwierdził nieważność przepisu o ulach w regulaminie gminy Ożarów.

Praktyczny wniosek: dopóki przepis gminy nie został uchylony, obowiązuje. Przed postawieniem uli przeczytaj regulamin utrzymania czystości swojej gminy (szukaj w BIP rozdziału o zwierzętach gospodarskich) i zapytaj w urzędzie, czy nie ma lokalnych zakazów, na przykład na osiedlach domów jednorodzinnych.

Plan miejscowy i ochrona rodzimych linii

Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie ustala odległości uli, ale określa przeznaczenie terenu. Sądy biorą je pod uwagę przy ocenie „stosunków miejscowych”: w Świdnicy i Suchej Beskidzkiej ważyło to, że sąsiednie działki przeznaczono pod zabudowę. Taka sama pasieka na działce rolnej we wsi oceni się inaczej niż w strefie zabudowy jednorodzinnej. Plan i wypis z niego sprawdzisz w urzędzie gminy lub na Geoportalu.

Zanim zamówisz matki, sprawdź też, czy pasieka nie leży na obszarze ochrony rodzimej linii pszczoły (Augustowska w podlaskim, Kampinoska w mazowieckim, Dobra w gminach Dobra i Tymbark). Tam sejmiki ograniczyły utrzymywanie innych ras; szczegóły podajemy w artykule jak zostać pszczelarzem.

Ul na działce w ogrodzie ROD: co mówi regulamin PZD?

Na działce w rodzinnym ogrodzie działkowym prowadzonym przez Polski Związek Działkowców nie postawisz pojedynczego ula. Regulamin ROD obowiązujący od 1 stycznia 2016 r. poświęca pszczołom § 37:

1. Hodowla pszczół jest dopuszczalna w ROD tylko za zgodą walnego zebrania ogrodu.
2. Może być prowadzona „wyłącznie w zbiorowej pasiece”.
3. Pasieka to wydzielona część terenu ogólnego ROD, „odizolowana od pozostałej części ROD żywopłotem wysokim lub ekranem, o wysokości nie mniejszej niż 3 metry”.
4. Prace w pasiece trzeba prowadzić tak, by zapewnić bezpieczeństwo działkowców.
5. Działkowcy prowadzący pasiekę tworzą koło pszczelarzy, nad którym nadzór sprawuje zarząd ROD.

W praktyce oznacza to, że najpierw szukasz w ogrodzie kilku chętnych i miejsca na terenie wspólnym, potem przekonujesz walne zebranie. Pasieka w ROD też podlega zgłoszeniu do powiatowego lekarza weterynarii. Ogrody prowadzone przez inne stowarzyszenia ogrodowe mają własne regulaminy, więc zapytaj zarząd.

Pasieka w lesie: umowa z nadleśnictwem

Lasy państwowe są dla pszczelarzy dostępne i darmowe. Art. 27 ust. 4 ustawy o lasach stanowi: „Lokalizowanie pasiek w lasach stanowiących własność Skarbu Państwa jest nieodpłatne”. Art. 29 ust. 3 pkt 5 zwalnia właścicieli pasiek zlokalizowanych na obszarach leśnych, przy wykonywaniu ich czynności, z zakazów wstępu do lasu i ograniczeń ruchu pojazdów.

Gdzie w lesie wolno postawić ule

Szczegóły określa rozporządzenie z 28 grudnia 1998 r. w sprawie zasad lokalizowania pasiek na obszarach leśnych (Dz.U. 1999 nr 6 poz. 42), które nadal obowiązuje:

• w lesie Skarbu Państwa pasiekę lokalizuje się „w uzgodnieniu z zarządcą lasu” (§ 5 ust. 1), w lesie prywatnym potrzebna jest zgoda właściciela (§ 5 ust. 2);
• pasieka może stać tylko w lesie nieobjętym stałym ani okresowym zakazem wstępu, niezaliczonym do I kategorii zagrożenia pożarowego, w którym w danym roku nie planuje się prac gospodarczych i ochronnych, nieprzeznaczonym do masowego wypoczynku i niewymagającym budowy specjalnych dróg dojazdowych (§ 6);
• na czas prac zagrażających pszczołom lub pasiece właściciel wywozi ją z lasu na własny koszt (§ 7).

Jak to wygląda w praktyce

Miejsce uzgadniasz z leśniczym i nadleśnictwem, a potem podpisujesz umowę użyczenia powierzchni leśnej. Nadleśnictwo Ustrzyki Dolne opisuje typowe warunki: umowa na czas nieokreślony, rozwiązywana bez odszkodowania, gdy teren jest potrzebny do gospodarki leśnej; najwyżej 25 pni pasiecznych na powierzchni; przenośna pracownia dopuszczalna, ale niezwiązana trwale z gruntem; zakaz przekształcania terenu, wycinania drzew i wjazdu pojazdami na samą powierzchnię; coroczne kontrole. W Bieszczadach dochodzi niedźwiedź: obszary jego bytowania są wyłączone z lokalizacji pasiek, a pasieki narażone na szkody zabezpiecza się na koszt pszczelarza.

Las ma dla pasieki zalety (spadź, malina, wrzos, osłona od wiatru, spokój od sąsiadów), ale też wady. Pod zwartym drzewostanem ule stoją w cieniu i wilgoci, a dojazd po deszczu bywa trudny. Najlepsze jest skraj lasu lub zrąb od strony południowej.

Opryski: jak chronić pasiekę przed zatruciem?

Wokół pasieki w krajobrazie rolniczym rzepak, sady i plantacje opryskuje się w pełni sezonu. Polskie prawo daje pszczelarzowi kilka narzędzi.

Co musi zachować rolnik

Rozporządzenie MRiRW z 31 marca 2014 r. w sprawie warunków stosowania środków ochrony roślin wymaga zachowania odległości:

Sprzęt	Minimalna odległość od pasiek
sprzęt naziemny (opryskiwacz polowy, sadowniczy)	20 m
sprzęt agrolotniczy, gdy wiatr wieje w stronę pasieki	100 m
śmigłowiec lub samolot, przy innym kierunku wiatru	20 m

Etykiety środków niebezpiecznych dla pszczół nakazują wykonywanie zabiegu po zakończeniu lotu pszczół, zwykle wieczorem, i zabraniają opryskiwania kwitnących upraw oraz kwitnących chwastów w uprawie. Etykiety wymagają też, by przed zabiegiem poinformować zainteresowane strony narażone na znoszenie cieczy, które o to poprosiły. Pomorski ODR w broszurze z 2025 r. radzi więc pszczelarzom poprosić okolicznych rolników o uprzedzanie o zabiegach. To samo rozporządzenie z 2014 r. pozwala stosować środki ochrony roślin w terenie otwartym tylko przy wietrze do 4 m/s.

Co ty możesz zrobić przy wyborze miejsca

• Nie stawiaj uli na samej miedzy pola, które będzie opryskiwane. Pas 20 m to minimum prawne, a nie bezpieczny dystans przy znoszeniu cieczy.
• Poznaj rolników w promieniu około 3 km i daj im swój telefon. W praktyce to skuteczniejsze niż przepisy.
• Unikaj sąsiedztwa intensywnych sadów i plantacji, jeśli trzymasz pasiekę stacjonarną przez cały sezon.

Gdy dojdzie do zatrucia

Działaj od razu, bo, jak pisze PODR, „czas działa na korzyść sprawcy”. Zawiadom wojewódzki inspektorat ochrony roślin i nasiennictwa, powiatowego lekarza weterynarii, urząd gminy i koło pszczelarzy, a poza godzinami pracy urzędów policję. Martwe pszczoły pobiera i zabezpiecza lekarz weterynarii z Inspekcji Weterynaryjnej (lub z uprawnieniami), próbki roślin inspektor WIORiN. W ramach programu PIWet-PIB na lata 2024 do 2028 próbki tak pobrane bada się w Puławach bezpłatnie; badanie zlecone prywatnie kosztowało w 2025 r. około 1 500 zł.

Pożytki i zagęszczenie pasiek: jak ocenić okolicę?

Promień lotu

Pasiekę ocenia się nie po twojej działce, tylko po tym, co kwitnie wokół. Jan Ślósarz w poradniku MODR podaje, że efektywny lot pszczół to około 1,5 km, najwyżej 2 km, co odpowiada 706 do 1 256 ha. Adam Boguta z Podlaskiego ODR dodaje, że z dalszych pożytków pszczoły zużywają w locie prawie cały niesiony nektar, a 3 do 5 km pokonują tylko przy bardzo dobrej pogodzie. Przejdź lub przejedź okolicę w promieniu 2 km i zanotuj, co kwitnie i kiedy.

Główne pożytki i ich wydajność

Pożytek	Kwitnienie (orientacyjnie)	Wydajność miodowa wg Boguty
klon zwyczajny	trzecia dekada kwietnia, około 2 tygodni	około 100 kg/ha
mniszek	koniec kwietnia, masowo w maju	około 20 kg/ha
rzepak ozimy	od pierwszej dekady maja, około 3 tygodni	80 do 140 kg/ha
facelia	od pierwszej dekady czerwca, 4 do 6 tygodni	300 kg/ha
lipa drobnolistna	od pierwszej dekady lipca, około 2 tygodni	około 200 kg/ha
gryka	od początku lipca, do 7 tygodni	około 300 kg/ha

Boguta zwraca uwagę, że stare lipy (ponad 50 lat) kwitną obficie zwykle co drugi rok. Na rzepak liczy 4 do 5 rodzin na hektar, na grykę 2 do 3.

Regiony

Polska nie ma jednej mapy pożytków, ale regionalne miody chronione w UE dobrze pokazują, gdzie co dominuje: spadź jodłowa w Karpatach (Podkarpacki miód spadziowy, Miód spadziowy z Beskidu Wyspowego), wrzos na Dolnym Śląsku (Miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich), wielokwiat, gryka, lipa i wrzos na Pojezierzu Drawskim (Miód drahimski). Rzepak jest głównym wiosennym pożytkiem terenów rolniczych, a lipa i gryka dają pożytek letni. Na Dolnym Śląsku sezon rusza wcześniej niż na Podlasiu i Mazurach, gdzie wiosna spóźnia się, a przymrozki trwają dłużej. Pełną listę roślin opisujemy w artykule o roślinach miododajnych.

Ile rodzin znosi okolica

Według raportu Instytutu Ogrodnictwa PIB średnie zagęszczenie w Polsce w 2025 r. wynosiło 7,7 rodziny na km², od 4,9 w makroregionie województwa mazowieckiego do 12,5 w makroregionie południowym. Ślósarz ocenia realną pojemność pożytkową na najwyżej 6 do 7 rodzin na km² i radzi nie stawiać w jednym miejscu więcej niż około 50 rodzin. Boguta zaleca sprawdzić, ile pasiek stoi w promieniu 3 km, zanim przywieziesz ule. Średnia pasieka w Polsce liczy około 25 pni, więc kilka pasiek w okolicy szybko wyczerpuje pożytek, szczególnie w lukach między rzepakiem a lipą. Zapytaj w kole pszczelarzy, kto stoi w okolicy, a jeśli w pobliżu jest duża pasieka wędrowna, szukaj innego miejsca.

Mikroklimat: słońce, wiatr, wilgoć i zastoiska mrozowe

Dobre pasieczysko to według Ślósarza miejsce słoneczne, osłonięte, na suchym gruncie, najlepiej o wystawie południowej. Krzysztof Furso w „Pasiece” dodaje, że w największe upały przyda się trochę cienia, a mikroklimat pasieczyska nie powinien drastycznie różnić się od otoczenia: pszczoły wylatujące z bardzo nagrzanego zakątka na zimne wiosenne powietrze giną.

Czego unikać:

• Dolin, niecek i podnóży stoków. Zimne powietrze spływa nocą w dół i zalega, wiosną dłużej trzymają się tam przymrozki i mgły, a ule zimują w wilgoci. Lepsze jest środkowe zbocze lub łagodne wzniesienie z odpływem zimnego powietrza.
• Podmokłych łąk i brzegów zbiorników bez osłony. Wilgoć sprzyja grzybicom i zawilgoceniu ocieplenia uli.
• Otwartych grzbietów i korytarzy wiatrowych. Obciążona pszczoła z trudem wraca pod wiatr. Od strony przeważających wiatrów (w Polsce najczęściej zachodnich) potrzebna jest osłona: żywopłot, ściana lasu, budynek gospodarczy.
• Gęstego cienia pod drzewami iglastymi. Ul w ciągłym cieniu rozwija się wiosną wolniej.
• Sąsiedztwa źródeł hałasu i drgań, takich jak trakcja kolejowa, ruchliwa droga czy przemysł. Kodeks Dobrej Praktyki odradza okolice ciężkiego przemysłu i intensywnych upraw.

Jak ustawić ule: wylotki, odstępy, osłony i poidło

Kierunek wylotków

Żaden przepis nie ustala kierunku. Ślósarz radzi kierować wylotki ku słońcu, a Furso pisze: „Wyloty uli kierujemy z reguły na wschód lub południe”. Boguta proponuje na pasiekach wędrownych korektę sezonową: na wiosennych pożytkach (rzepak, mniszek, akacja) wylotki na południowy zachód, na letnich (lipa, gryka) na południowy wschód. Powód: w maju i czerwcu zbyt wczesny wylot w zimny poranek kończy się śmiercią części zbieraczek.

Ważniejsze od kierunku świata są trzy zasady. Wylotek nie może patrzeć w stronę przeważającego wiatru, ścieżki, furtki, tarasu ani okna sąsiada. Przed wylotkami powinno być kilka metrów wolnej przestrzeni. Jeśli ule stoją bliżej niż 10 m od granicy lub drogi, postaw przed nimi przeszkodę.

Odległości i osłony według zaleceń

Zalecenie	Kodeks Dobrej Praktyki Produkcyjnej	Ślósarz (MODR 2012)
od uczęszczanej drogi publicznej, budynków, podwórzy i ogrodów sąsiada	co najmniej 10 m	co najmniej 10 m od granicy lub ruchliwej drogi
od autostrad i dróg szybkiego ruchu	50 m	brak
od szkół, przychodni, domów opieki	200 m	brak
przeszkoda zamiast odległości	parkan, mur lub krzewy o wysokości co najmniej 3 m	pełny płot (deski, folia, gęsta siatka) lub żywopłot co najmniej 3 m
oznakowanie	tablica „Uwaga - pszczoły! Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony” z adresem i telefonem właściciela	brak

To nie są przepisy, tylko standard, do którego sąd może porównać twoją pasiekę. Przeszkoda działa prosto: pszczoły wylatujące zza 2 do 3 m płotu lub żywopłotu wznoszą się ponad głowy ludzi. Furso zaleca dla dużych pasiek stałych gęsty żywopłot do 3 do 4 m i pokazuje, że układem wysokich i niskich nasadzeń można sterować torem lotu: pszczoły lecą nad najniższą roślinnością, więc tam, gdzie mieszkają sąsiedzi, sadzi się najwyższe rośliny.

Odstępy między ulami i błądzenie pszczół

Błądzenie (zalatywanie zbieraczek do cudzych uli) osłabia rodziny i przenosi warrozę oraz choroby. Nelson i Jay (Apidologie, 1989) ustawili ule w rzędzie i zmierzyli, że po 7 dniach w obcych rodzinach było 13% znakowanych pszczół z rodzin nieprzenoszonych, 21% z rodzin przewiezionych i odstawionych na to samo miejsce oraz 38% z rodzin przestawionych na nowe stanowisko. Najwięcej pszczół błądziło pierwszego dnia lotów.

Jak temu przeciwdziałać:

• Grupy zamiast długich szeregów. Ślósarz poleca ustawiać ule pojedynczo albo po 2 do 3, Furso przy dużej liczbie uli ustawienie w czworoboki.
• Kolory. Malowanie uli na barwy, które pszczoły dobrze rozróżniają: biały, żółty, niebieski, niebiesko-zielony (Ślósarz). Ule warto też numerować.
• Punkty orientacyjne. Krzew, palik, kamień między ulami; Ślósarz radzi sadzić drzewa i krzewy wokół pasieczyska, bo dają też półcień latem.
• Odstęp rzędów. Furso zaleca co najmniej 3 m, lepiej 4 m między rzędami, żeby dojechać do każdego ula i żeby tylne rzędy nie zasłaniały przednim lotu.

Ule obsługuj od tyłu lub z boku, nigdy stojąc przed wylotkiem.

Podstawki

Ul nie stoi na ziemi. Ślósarz zaleca solidną podstawkę na płycie betonowej, na przykład 50 × 50 cm, z mniejszą płytką przed ulem, na której widać osyp i martwe pszczoły. Wysokość podstawki dobierz tak, by dennica była nad wilgocią i trawą, a korpus na wygodnej wysokości do pracy, co przy ciężkich korpusach ula wielkopolskiego ma znaczenie dla kręgosłupa. Ul wypoziomuj w poprzek ramek, żeby plastry nie były odbudowywane krzywo, i lekko pochyl ku wylotkowi, żeby woda odpływała. Trawę przed wylotkami koś regularnie.

Poidło

Pszczoły potrzebują wody do rozcieńczania pokarmu dla larw i do chłodzenia gniazda w upał. Ślósarz radzi poidło z wodą płynącą, ustawione tak, by nie zanieczyszczał go kał przelatujących pszczół; jeśli to trudne, poidło trzeba zadaszyć lub często dezynfekować, bo brudna woda przenosi choroby. Postaw je, zanim przywieziesz pszczoły: zbieraczki przywiązują się do pierwszego znalezionego źródła. Furso zauważył, że pszczoły chętniej korzystały z naturalnych zbiorników (staw 100 m od pasieki) niż z poideł, więc czysta woda w sąsiedztwie to atut miejsca, a basen sąsiada to ryzyko konfliktu. Do poidła włóż kamienie, korek lub kawałki drewna, żeby pszczoły się nie topiły.

Dojazd, pracownia i oznakowanie

Pełna nadstawka wielkopolska z miodem waży kilkanaście kilogramów. Pasieczysko musi mieć dojazd samochodem także po deszczu, z miejscem do zawrócenia (Furso radzi zaplanować je z góry). Pracownię ustaw w rogu, poza głównym torem lotu. Pasiekę ogrodź, jeśli obok pasą się krowy lub konie, i oznacz tablicą ostrzegawczą z danymi kontaktowymi.

Jak przenieść ul na nowe miejsce?

Pszczoły zapamiętują położenie ula. Przeniesienie o kilkadziesiąt metrów czy kilkaset metrów kończy się tym, że zbieraczki wracają na stare miejsce i giną. Pszczelarska reguła brzmi więc: przesuwaj ul najwyżej o około metr dziennie albo wywieź go dalej niż 3 km. Jeśli musisz przenieść pasiekę o 200 m, wywieź ją na około trzy tygodnie na stanowisko oddalone o ponad 3 km, a potem przywieź na docelowe miejsce. Ule zamyka się wieczorem, po powrocie zbieraczek, spina pasami i przewozi z zapewnioną wentylacją (siatka w dennicy lub powałce). Na nowym miejscu zróżnicuj punkty orientacyjne, bo, jak pokazali Nelson i Jay, rodziny świeżo przewiezione błądzą najbardziej.

Formalnie pamiętaj o dwóch sprawach:

• Rejestr PLW. Przeniesienie pasieki w obrębie powiatu zgłaszasz w ciągu 7 dni, do innego powiatu zgłaszasz nową pasiekę w tamtejszym inspektoracie. Zasady dla pasieki wędrownej, łącznie z opisem planu wędrówek we wniosku, omawiamy w artykule o rejestracji pasieki.
• Zgnilec amerykański. Z pasieki z podejrzeniem zgnilca i z obszaru zapowietrzonego (co najmniej 3 km od ogniska) powiatowy lekarz weterynarii może zakazać wywozu pszczół i sprzętu. Przed wywiezieniem uli na pożytek sprawdź komunikaty PIW i nigdy nie wywoź rodziny podejrzanej o chorobę.

Wywożąc ule na cudzy grunt, spisz umowę z właścicielem: liczba uli, dokładne miejsce, termin ustawienia i odbioru, kontakt.

Pasieka przy domu i w mieście: o czym pamiętać?

Większość polskich pasiek hobbystycznych zaczyna się w przydomowym ogrodzie. To miejsce najwygodniejsze i najbardziej konfliktowe. Dobra kolejność działań:

1. Sprawdź regulamin gminy i plan miejscowy, a w zabudowie wielorodzinnej regulamin wspólnoty.
2. Porozmawiaj z sąsiadami przed przywiezieniem pszczół. Zapytaj o alergie, o dzieci, o basen i plany budowlane. Słoik miodu po pierwszym miodobraniu robi więcej niż paragraf.
3. Wybierz najdalszy od granic zakątek, a jeśli ule muszą stać bliżej niż 10 m od granicy, postaw płot lub żywopłot wysokości 2 do 3 m.
4. Zacznij od dwóch rodzin łagodnej pszczoły i wymieniaj matki w rodzinach agresywnych.
5. Zapobiegaj rojeniu. Rój na drzewie sąsiada to najczęstszy początek konfliktu. Terminy przeglądów i poszerzania gniazda znajdziesz w kalendarzu pszczelarza.
6. Ubezpiecz się od OC. Odpowiadasz za szkody wyrządzone przez swoje pszczoły. Kodeks Dobrej Praktyki zaleca polisę zawartą najlepiej przez organizację pszczelarską. Regionalne związki pszczelarzy negocjują polisy grupowe: Regionalny Związek Pszczelarzy w Płocku oferował na 2025 r. OC działalności w Warcie za 7 zł rocznie od pasieki liczącej do 50 rodzin, z sumą 20 000 zł na jeden wypadek. Zapytaj w swoim kole o warunki i sumy na bieżący rok.

W mieście dochodzą dach, balkon i tereny firm. Przepisy krajowe ich nie wyłączają: obowiązuje art. 144 k.c., regulamin gminy i rejestracja w PIW, a do tego zgoda właściciela lub zarządcy budynku. Na dachu ule muszą być zabezpieczone przed przewróceniem przez wiatr, potrzebne jest poidło i bezpieczny dostęp do noszenia ciężkich nadstawek. W centrach miast pożytek bywa ograniczony, a liczba uli rośnie, więc zanim dostawisz kolejny ul na dachu biurowca, sprawdź, ile pasiek już stoi w okolicy.

Najczęstsze pytania

Jaka jest minimalna odległość ula od granicy działki?

Nie ma ogólnopolskiego przepisu o odległości ula od granicy działki ani drogi. Obowiązuje art. 144 Kodeksu cywilnego: pszczoły nie mogą nadmiernie zakłócać korzystania z sąsiedniej nieruchomości. Niektóre gminy ustalają odległości w regulaminie utrzymania czystości, np. Kraków: 15 m od granicy, a gdy to niemożliwe, 4 m za ogrodzeniem wysokim na co najmniej 2 m. Doradcy zalecają co najmniej 10 m.

Czy sąsiad może zmusić mnie do likwidacji pasieki?

Może wytoczyć powództwo z art. 144 i 222 § 2 Kodeksu cywilnego, ale musi udowodnić, że pszczoły przeszkadzają ponad przeciętną miarę. Sądy rzadko nakazują likwidację całej pasieki. Sąd Rejonowy w Ciechanowie w 2021 r. oddalił pozew, a w Świdnicy w 2017 r. sąd ograniczył pasiekę 150 uli do pięciu. Osłony, odsunięcie uli od granicy i rozmowa z sąsiadem zwykle wystarczają.

Czy można trzymać ule na działce w ogrodzie działkowym ROD?

W ogrodach Polskiego Związku Działkowców pojedynczego ula na własnej działce postawić nie wolno. Regulamin ROD dopuszcza pszczoły tylko za zgodą walnego zebrania, w zbiorowej pasiece na wydzielonej części terenu ogólnego, odgrodzonej żywopłotem lub ekranem wysokości co najmniej 3 m. Pszczelarze tworzą w ogrodzie koło, a nadzór sprawuje zarząd ROD.

Ile kosztuje postawienie pasieki w lesie państwowym?

Nic. Art. 27 ust. 4 ustawy o lasach stanowi, że lokalizowanie pasiek w lasach Skarbu Państwa jest nieodpłatne. Trzeba jednak uzgodnić miejsce z nadleśnictwem i podpisać umowę użyczenia. Pasieki nie postawisz w lesie objętym zakazem wstępu, w I kategorii zagrożenia pożarowego, w lesie rekreacyjnym ani tam, gdzie w danym roku planuje się prace. Nadleśnictwo może też ograniczyć liczbę pni.

W którą stronę ustawić wylotek ula?

Żaden przepis tego nie reguluje. W polskiej praktyce wylotki kieruje się na południe, południowy wschód albo wschód, żeby poranne słońce szybko ogrzało ul. Ważniejsze od kierunku świata jest to, żeby wylotek nie patrzył w stronę przeważających wiatrów, ścieżki, furtki ani okna sąsiada. Przed ulami ustawionymi blisko granicy postaw żywopłot lub siatkę wysokości około 2 do 3 m.

Gdzie postawić poidło dla pszczół?

Poidło stawia się na pasieczysku przed przywiezieniem pszczół, w słońcu, z boku od głównych torów lotu, żeby kał pszczół nie zanieczyszczał wody. Ślósarz zaleca wodę płynącą, a jeśli to trudne, poidło zadaszone i często dezynfekowane. Woda musi być stale, także w sierpniu. Bez poidła pszczoły będą pić z oczek wodnych, basenów i poideł dla zwierząt sąsiadów.

Czy rolnik może opryskiwać rzepak obok mojej pasieki?

Może, ale opryskiwaczem naziemnym w odległości co najmniej 20 m od pasieki, a z powietrza co najmniej 100 m, gdy wiatr wieje w stronę pasieki, zgodnie z rozporządzeniem MRiRW z 31 marca 2014 r. Etykiety środków niebezpiecznych dla pszczół nakazują zabieg po zakończeniu lotu pszczół i zakazują opryskiwania kwitnących upraw i chwastów. Przy podejrzeniu zatrucia zawiadom od razu WIORiN, powiatowego lekarza weterynarii i koło pszczelarzy.

Czy pszczelarz musi mieć ubezpieczenie OC?

Ustawa nie nakłada na pszczelarza hobbystę obowiązku OC, ale odpowiadasz za szkody wyrządzone przez swoje pszczoły. Kodeks Dobrej Praktyki Produkcyjnej w Pszczelarstwie zaleca polisę, najlepiej przez organizację pszczelarską. Regionalne związki oferują polisy grupowe za kilka złotych od pasieki rocznie; RZP w Płocku podawał na 2025 r. składkę 7 zł od pasieki do 50 rodzin.

Źródła

1. Zakładanie pasieki w świetle prawa i orzecznictwa sądów powszechnych, Kancelaria Daniel Kopciński
2. Sąsiedzkie spory: czy sąd może nakazać likwidację pasieki? (R. R. Wasilewski, Pasieka 1/2021), Pasieka24, czasopismo Pasieka
3. Wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z uzasadnieniem, sygn. I C 31/21 (12 listopada 2021 r.), Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, Ministerstwo Sprawiedliwości
4. Ule, pasieki: gdzie mogą stać (15 maja 2016 r.), Rzeczpospolita
5. Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Świętokrzyskiego PNK.I.4130.201.2023 z 13 października 2023 r. (regulamin czystości gminy Ożarów), Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach
6. Uchwała nr LXXXIII/2359/22 Rady Miasta Krakowa z 27 kwietnia 2022 r. w sprawie Regulaminu utrzymania czystości i porządku, Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania w Krakowie
7. Regulamin Rodzinnego Ogrodu Działkowego (§ 37 Hodowla pszczół), Polski Związek Działkowców, Okręg Podlaski
8. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach, rozdział 5: zasady udostępniania lasów (art. 27 i 29), LexLege
9. Rozporządzenie MOŚZNiL z 28 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ochrony i zbioru płodów runa leśnego oraz zasad lokalizowania pasiek na obszarach leśnych (Dz.U. 1999 nr 6 poz. 42), Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych
10. Udostępnianie terenów leśnych pod lokalizację pasiek, Nadleśnictwo Ustrzyki Dolne, Lasy Państwowe
11. Rozporządzenie MRiRW z 31 marca 2014 r. w sprawie warunków stosowania środków ochrony roślin (Dz.U. 2014 poz. 516), Sejm RP, Internetowy System Aktów Prawnych
12. Zatrucia pszczół: kompendium wiedzy dla rolnika (J. Cichocki, 2025), Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
13. Zakładanie pasieki. Poradnik młodego pszczelarza (J. Ślósarz, 2012), Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach
14. Pasieczysko (K. Furso, Pasieka 5/2010), Pasieka24, czasopismo Pasieka
15. Organizacja i znaczenie pasieki wędrownej (A. Boguta, 2015), Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie
16. Stan pszczelarstwa w Polsce w 2025 roku, Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa
17. Kodeks Dobrej Praktyki Produkcyjnej w Pszczelarstwie, Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu
18. WARTA OC Pszczelarzy 2025, Regionalny Związek Pszczelarzy w Płocku
19. Rój dezinformacji o pszczołach (11 maja 2026 r.), Ministerstwo Klimatu i Środowiska
20. The effect of colony relocation on loss and disorientation of honeybees (D. L. Nelson, S. C. Jay, 1989), Apidologie, t. 20, nr 3