Kalendarz pszczelarza: prace w pasiece miesiąc po miesiącu, od oblotu do zimowli

Kalendarz pszczelarza w Polsce wyznaczają trzy punkty: oblot wiosenny (luty do kwietnia, zależnie od regionu), ostatnie miodobranie (lipiec lub sierpień, po lipie i gryce, a w pasiekach wędrownych dopiero po wrzosie i nawłoci) i zakarmianie zimowe, które powinno się skończyć do 15 września. Między nimi mieszczą się przegląd wiosenny w drugiej połowie kwietnia, poszerzanie gniazd i nadstawki przed rzepakiem, rójka i odkłady w maju i czerwcu, letnie leczenie warrozy zaraz po zdjęciu miodu oraz spokojna zimowla od października do lutego. Poniżej znajdziesz prace miesiąc po miesiącu, sygnały z przyrody, po których poznasz właściwy moment, i przesunięcia między Dolnym Śląskiem a Suwalszczyzną.

Kalendarz pszczelarza w jednej tabeli: prace w pasiece miesiąc po miesiącu

Tabela opisuje stacjonarną pasiekę nizinną w centralnej Polsce, z rodzinami zimowanymi na jednym korpusie ula wielkopolskiego. Na zachodzie i południowym zachodzie przesuń wiosenne terminy o tydzień lub dwa wcześniej, na północnym wschodzie i w górach o tydzień do trzech później.

Miesiąc	Stan rodziny	Najważniejsze prace
Styczeń	kłąb zimowy, zużycie ok. 1 kg pokarmu na miesiąc	kontrola z daleka: daszki, wylotki, myszy, dzięcioły; przetapianie starych plastrów, zakup węzy, szkolenia
Luty	matka zaczyna czerwić, rośnie zużycie zapasów	wkładki pod dennicą do odczytu osypu zimowego; na zachodzie pierwsze obloty
Marzec	oblot oczyszczający, pierwszy czerw kryty	obserwacja oblotu, oczyszczenie dennic, ocena zapasów przez podważenie ula, ciasto przy niedoborze, poidło; aktualizacja danych pasieki do 31 marca
Kwiecień	szybki rozwój, pyłek z wierzby i klonu	główny przegląd wiosenny przy 15 °C w cieniu, zwężenie gniazda, łączenie słabych rodzin, wymiana starych plastrów, ramka pracy
Maj	szczyt rozwoju, sady, mniszek, rzepak	drugi korpus, nadstawki, kontrola nastroju rojowego co 7 do 9 dni, odkłady; miodobranie rzepakowe pod koniec maja
Czerwiec	rójka, akacja, malina, facelia	odkłady i wymiana matek, kolejne nadstawki, wycinanie czerwiu trutowego, test cukru pudru (próg 2 procent)
Lipiec	lipa, gryka, w górach spadź	miodobranie lipowe, osyp z drugiej połowy lipca; w pasiekach bez późnych pożytków początek leczenia warrozy
Sierpień	wychów pszczół zimowych	ostatnie miodobranie, zdjęcie nadstawek, główne leczenie warrozy, ułożenie gniazd, zwężenie wylotków, początek zakarmiania
Wrzesień	rodzina się zmniejsza	zakarmianie syropem 3:2 do 15 września, kontrola rabunków, aktualizacja danych do 30 września
Październik	ostatnie loty, koniec czerwienia	wyjęcie pasków po czasie z ulotki, zabezpieczenie przed myszami, sortowanie ramek; nabór wniosków ARiMR
Listopad	rodzina bez czerwiu	doleczanie warrozy, jeśli osyp jest wysoki; ocieplenie powałki, obciążenie daszków
Grudzień	spokój w kłębie	ewentualny zabieg zimowy w rodzinach bez czerwiu, księga pasieczna, podsumowanie sezonu

W pasiece rok zaczyna się tak naprawdę w sierpniu: od tego, jak wychowasz pszczoły zimowe, zależy, z czym wejdziesz w następną wiosnę.

Jak przesunąć kalendarz w swoim regionie?

Polska jest krajem o klimacie przejściowym, a wiosna wędruje przez nią z południowego zachodu na północny wschód. Dobrze to widać na długości okresu wegetacyjnego, czyli czasu ze średnią dobową temperaturą powietrza powyżej 5 °C. Według analizy danych z lat 1971 do 2010, którą A.M. Tomczyk i K. Szyga-Pluta opublikowali w „Przeglądzie Geograficznym” (2016):

Stacja lub region	Początek okresu wegetacyjnego	Koniec	Długość
Wrocław (najwcześniej)	19 marca	9 listopada	237 dni
Polska, średnio	27 marca	4 listopada	224 dni
Suwałki (najpóźniej)	7 kwietnia	23 października	200 dni

Różnica między Wrocławiem a Suwałkami to około 2,5 tygodnia na wiosnę i ponad 2 tygodnie na jesień. W praktyce:

• Dolny Śląsk, Ziemia Lubuska, zachodnia Wielkopolska, Opolszczyzna: obloty bywają w lutym, przegląd wiosenny już na początku kwietnia, rzepak kwitnie wcześniej, a matki czerwią dłużej jesienią. W łagodne jesienie mały czerw bywa jeszcze w listopadzie, co utrudnia zabieg zimowy.
• Centralna Polska, Mazowsze, Kujawy, Lubelszczyzna: terminy z tabeli powyżej.
• Podlasie, Suwalszczyzna, Warmia i Mazury: wiosna spóźniona o 1 do 3 tygodni, przymrozki dłużej, sezon krótszy. Zakarmiania nie przesuwaj tu na później niż do połowy września, bo jesień też przychodzi wcześniej.
• Karpaty, Sudety, Podhale: terminy zależą od wysokości. Główny pożytek to często spadź jodłowa, a nie rzepak, więc kalendarz miodobrań wygląda inaczej.

Patrz na przyrodę, nie na datę

Daty z kalendarza to tylko średnie. Pewniejsze są sygnały z otoczenia pasieki, które podają polscy praktycy:

• leszczyna pyli, kwitną przebiśniegi i dereń jadalny: pierwsze oznaki wiosny, czas oblotów; pod koniec marca bywa, że zakwita iwa (Ślósarz, marzec);
• kwitną wierzby, a potem klon zwyczajny: rodziny zbierają pierwszy obfity pyłek, to pora przeglądu wiosennego;
• zakwita agrest: dopiero od tego momentu Ślósarz dopuszcza podawanie małych dawek syropu, jeśli brakuje zapasów;
• kwitną sady i mniszek: czas na poszerzenie gniazda i pierwszą nadstawkę;
• żółte łany rzepaku: pełnia sezonu, pilnuj nastroju rojowego;
• kwitnie lipa: ostatni duży pożytek w większości pasiek stacjonarnych, po nim zaczyna się przygotowanie do zimy.

Prowadź własną księgę pasieczną z datami oblotu, kwitnienia rzepaku i lipy oraz wynikami osypu. Po trzech, czterech sezonach będziesz miał kalendarz dopasowany do swojej okolicy, lepszy od każdej tabeli.

Pożytki w Polsce: od wierzby do wrzosu

O tym, kiedy dawać nadstawki i kiedy odbierać miód, decyduje taśma pożytkowa wokół pasieki. Adam Boguta z Podlaskiego ODR (2015) podaje terminy i wydajność głównych roślin; uzupełniliśmy je o pożytki z innych źródeł.

Pożytek	Termin (centralna Polska)	Uwagi
wierzby (iwa)	koniec marca i kwiecień	głównie pyłek, rozwój wiosenny
klon zwyczajny	trzecia dekada kwietnia, ok. 2 tygodni	ok. 100 kg miodu z hektara (Boguta)
sady	koniec kwietnia i początek maja	pierwszy pożytek dla silnych rodzin; uwaga na opryski
mniszek	koniec kwietnia, masowo w maju	ok. 20 kg/ha miodu, dużo pyłku
rzepak ozimy	od pierwszej dekady maja, ok. 3 tygodni	80 do 140 kg/ha; 4 do 5 rodzin na hektar
robinia akacjowa	przełom maja i czerwca	miód akacjowy, np. tradycyjny miód z Łążka w Świętokrzyskiem
malina, facelia, koniczyna	czerwiec	facelia ok. 300 kg/ha, kwitnie 4 do 6 tygodni
lipa drobnolistna	od pierwszej dekady lipca, ok. 2 tygodni	ok. 200 kg/ha; stare lipy obficie co drugi rok
gryka	od początku lipca, do 7 tygodni	Boguta podaje ok. 300 kg; 2 do 3 rodzin na hektar
spadź jodłowa	od czerwca do września	Karpaty; Podkarpacki miód spadziowy ChNP pozyskuje się od początku czerwca do końca września
nawłoć	od końca lipca lub sierpnia	nieużytki i ugory, pożytek późny
wrzos	przełom sierpnia i września	Bory Dolnośląskie, Kurpie, Pojezierze Drawskie

Między rzepakiem a lipą w wielu okolicach jest luka pożytkowa. Silne rodziny potrafią wtedy szybko zjeść zgromadzony nektar, a przy braku pożytku po zbiorze letnim także osłabnąć. Pełną listę roślin i ich wydajność opisujemy w osobnym artykule o roślinach miododajnych.

Zima w pasiece: grudzień, styczeń i luty

Okres zimowli w Polsce trwa zwykle od października do marca. Rodzina siedzi w kłębie pod zapasami, a matka w jego środku, gdzie według Jana Ślósarza temperatura przekracza 20 °C. Przy stałym mrozie rodzina zużywa zwykle tylko około 1 kg pokarmu na miesiąc. Ślósarz zwraca uwagę, że jesienny zabieg kwasem szczawiowym może podnieść zimowe zużycie zapasów nawet o 2 do 4 kg, co warto mieć w głowie przy zakarmianiu.

Co robić, a czego nie robić

• Nie otwieraj uli ani nie przeglądaj ich w czasie odwilży, nawet jeśli pszczoły nie wylatują.
• Nie opukuj i nie osłuchuj uli. Ślósarz pisze wprost, że nie ma takiej potrzeby, a hałas szkodzi. Zwierzęta i drób trzymaj z dala od pasieki.
• Nie odkopuj uli ze śniegu. Świeży śnieg przepuszcza powietrze; znacznie bardziej zaszkodzi odkopywanie i hałas. Pilnuj tylko, żeby wylotki nie zamarzły i nie zatkały się martwymi pszczołami.
• Myszy i dzięcioły: uzupełniaj trutkę wyłożoną w kilku punktach pasieki i w pracowni. Dzięcioły potrafią rozkuć ul drewniany i styropianowy; Ślósarz radzi ciasno owinąć ule siatką lub starą firanką obciążoną u dołu.
• Wiatr: po wichurach sprawdź, czy ule stoją, a daszki są na miejscu i obciążone.
• Dennica osiatkowana: Ślósarz odradza zostawianie jej całkiem otwartej na zimę, bo osyp i martwe pszczoły wabią myszy i ptaki. Wsuń wkładkę, to przy okazji pozwala zbierać osyp zimowy.

Osyp zimowy i zabieg w okresie bezczerwiowym

Wkładkę dennicową z całego okresu zimowego odczytujesz wiosną. Według dr hab. Małgorzaty Bieńkowskiej z Zakładu Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa PIB w Puławach około 30 roztoczy w osypie z całej zimy to porażenie średnie, a ponad 100 bardzo wysokie. Jeśli po letnim leczeniu osyp był wysoki, w listopadzie lub grudniu, w rodzinie naprawdę bez czerwiu, można wykonać zabieg kwasem szczawiowym (Oxybee od 3 °C) albo odymić Apiwarolem w dzień, gdy jest co najmniej 10 °C. Ulotka Apiwarolu zaleca odymianie wieczorem, po zakończeniu lotów. Dawki i wszystkie dopuszczone leki opisujemy w artykule o warrozie.

Zimowa robota w pracowni

Styczeń i luty to czas na przetopienie starych plastrów, oczyszczenie i opalenie ramek, naciągnięcie drutu i zakup węzy, zanim w kwietniu i maju zabraknie jej w sklepach. Ślósarz radzi także wykorzystać zimę na szkolenia w kole pszczelarzy, plan rozwoju pasieki, zamówienie matek i sprawdzenie w ośrodku doradztwa rolniczego możliwości wsparcia.

Oblot wiosenny i pierwsze prace w marcu

Według Jana Ślósarza w marcu zwykle zaczyna się wiosna w pasiece, a jej sygnałem jest oblot oczyszczający. Pszczoły wylatują w słoneczny dzień przy około 12 do 15 °C, opróżniają jelita po zimie i wracają do ula. E-materiały MEN dla zawodu pszczelarz podają, że najsilniejsze rodziny potrafią oblecieć się już w połowie lutego, a pozostałe na początku marca. Na Suwalszczyźnie, gdzie wiosna przychodzi najpóźniej, bywa to dopiero kwiecień.

Jak czytać oblot

• Masowy i krótki oblot, trwający 30 do 40 minut, oznacza według Ślósarza dobrą kondycję rodziny.
• Oblot słaby lub żaden: rodzina może być głodna, osłabiona lub chora na nosemozę. Zajrzyj do niej jako pierwszej.
• Ślady kału na ścianach ula i ramkach, brązowe plamy: podejrzenie nosemozy. Ślósarz przypomina, że Nosema ceranae występuje już w całej Polsce i nie wywołuje biegunki, więc czyste ule jej nie wykluczają, a fumagilina została wycofana i pozostaje profilaktyka. O chorobach pszczół piszemy osobno.

Przed oblotem zdejmij z mostków osłony i ewentualnie wkładki zwężające wylotek, a martwe pszczoły blokujące wylotek usuń.

Pierwsze, krótkie zajrzenie

W marcu nie robi się pełnego przeglądu. Ślósarz radzi zaglądać tylko do rodzin podejrzanych i robić to jak najszybciej, sprawdzając wyłącznie zapasy, obecność czerwiu i objawy nosemozy. Przy okazji wymień mokre maty i poduszki oraz oczyść lub wymień dennicę.

Zapasy i ciasto

Po zimie rodzina powinna mieć co najmniej 4 do 5 kg zapasów. Ocenisz to przez podważenie tylnej ściany ula. Przy niedoborze podaj ciasto cukrowe lub lepiej cukrowo-pyłkowe, porcjami po 0,5 kg na ul, na beleczki ramek nad kłębem. Syrop w marcu się nie sprawdza: pszczoły go niechętnie biorą, a wychładza gniazdo. Uwaga na pyłek z niewiadomego źródła: może przenosić choroby.

Poidło i papiery

Od razu po oblocie ustaw w pasiece poidło z czystą wodą, bo pszczoły potrzebują jej do rozrzedzania pokarmu dla czerwiu. Słabe rodziny zwęź do obsiadanych ramek i dobrze ociepl. Pod koniec marca, gdy wiesz już, ile rodzin przezimowało, przekaż powiatowemu lekarzowi weterynarii informację o położeniu pasieki i liczbie pni: termin to 31 marca, a szczegóły opisujemy w artykule o rejestracji pasieki.

Przegląd wiosenny w kwietniu: co sprawdzić?

Główny przegląd wiosenny Ślósarz zaleca w drugiej połowie kwietnia, w pogodny dzień przy co najmniej 15 °C w cieniu. Na Dolnym Śląsku robi się go wcześniej, na Mazurach i Podlasiu zwykle pod koniec kwietnia lub na początku maja. Pracuj sprawnie, bez wyjmowania ramek na dłużej niż to konieczne.

Lista kontrolna przeglądu

Wyniki każdego przeglądu, ul po ulu, zapiszesz w karcie ulowej.

1. Zapasy: nigdy poniżej 4 do 5 kg. Obustronny plaster zapasu o powierzchni 1 dm² waży około 0,4 kg. Przy każdym przeglądzie odsklep część zapasów, co pobudza rodzinę.
2. Matka i czerw: czerw zwarty, w kolejnych plastrach. Czerw rozstrzelony wskazuje na starą matkę, garbaty czerw w komórkach pszczelich na trutówkę lub pszczoły trutowe.
3. Siła rodziny: według Ślósarza silna rodzina obsiada na czarno 8 do 11 ramek wielkopolskich i ma co najmniej 6 do 7 ramek zwartego czerwiu.
4. Zdrowie: wygląd czerwiu (zgnilec, woreczkowa zgnilizna czerwiu), ślady nosemy, osyp z wkładki.
5. Plastry: najstarsze, ciemne przesuń na skraj gniazda, żeby po wygryzieniu czerwiu je wyjąć i przetopić. Przygotuj węzę na wymianę co najmniej jednej trzeciej ramek w sezonie.

Podejrzenie zgnilca amerykańskiego, czyli zapadnięte, ciemne zasklepy z otworkami i ciągnąca się nitką masa w komórkach, trzeba niezwłocznie zgłosić powiatowemu lekarzowi weterynarii. Chorobę zwalcza Inspekcja Weterynaryjna: rozporządzenie MRiRW z 27 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 463) przewiduje m.in. zakaz przemieszczania pszczół i sprzętu do czasu wyniku badań, a po potwierdzeniu obszar zapowietrzony o promieniu co najmniej 3 km.

Łączenie słabych rodzin

Rodzina słaba wiosną rzadko daje miód. Ślósarz radzi łączyć dwie lub trzy słabsze w jedną pełnowartościową, nigdy nie dołączać słabej do silnej (ryzyko przeniesienia chorób), a przed połączeniem spryskać obie aromatyzowanym syropem. Pozostawioną matkę wymień przy najbliższej okazji.

Kiedy poszerzać gniazdo

Na początku kwietnia nie poszerzaj gniazda, chyba że czerw dochodzi już do przedostatniej ramki. W drugiej połowie miesiąca dostawiaj młode, już zaczerwione plastry przy ostatniej ramce z czerwiem. Ostrożnie możesz poszerzyć wylotki silnych rodzin, ale bez przewiewu, który wychładza gniazdo. Syrop dawaj tylko przy niedoborze zapasów i w małych dawkach, nie wcześniej niż przy zakwitaniu agrestu.

Ramka pracy

W silnych rodzinach wstaw na skraj gniazda ramkę pracy, na której pszczoły odbudują komórki trutowe. Zasklepiony czerw trutowy wycinasz co 10 do 15 dni, zanim trutnie się wygryzą, i usuwasz z nim dużą część roztoczy. Metoda działa od kwietnia do lipca.

Maj i czerwiec: poszerzanie, nadstawki, rójka i odkłady

Maj to najbardziej pracowity miesiąc w polskiej pasiece. W większości kraju kwitną jednocześnie sady, mniszek i rzepak ozimy, a rodziny osiągają szczyt rozwoju.

Drugi korpus i nadstawki

W ulu wielkopolskim rodzina zimuje na jednym korpusie. Gdy pszczoły obsiadają około 8 z 10 ramek, a matka czerwi na większości plastrów, stawiasz drugi korpus gniazdowy, zwykle z 2 lub 3 odbudowanymi ramkami przeniesionymi z dołu. Półkorpus jako nadstawkę dajesz, gdy rodzina zajmuje oba korpusy, pszczoły bielą plastry, a pożytek rzepakowy lub sadowniczy właśnie rusza. Pierwsza nadstawka z kilkoma odbudowanymi plastrami jest chętniej zajmowana, szczególnie nad kratą odgrodową.

Dopóki noce są zimne, nie dawaj za dużo przestrzeni naraz. Zbyt późne poszerzenie zalewa z kolei gniazdo nektarem i przyspiesza nastrój rojowy.

Przed pierwszą nadstawką wyjmij wszystkie paski przeciw warrozie. Charakterystyka Optivaru wymaga wyjęcia pasków przed rozpoczęciem pożytku, a Apiwarolu nie wolno stosować w okresie produkcji miodu do spożycia.

Opryski rzepaku i sadów

W pełni kwitnienia rzepaku i sadów rośnie ryzyko zatruć. Rozporządzenie MRiRW z 2014 r. wymaga od rolnika zachowania co najmniej 20 m od pasieki przy opryskiwaczu naziemnym i pozwala pryskać tylko przy wietrze do 4 m/s, a etykiety środków niebezpiecznych dla pszczół każą wykonywać zabieg po zakończeniu lotu pszczół. Poznaj rolników wokół pasieki i poproś o uprzedzanie o zabiegach.

Miodobranie rzepakowe

Miód rzepakowy krystalizuje bardzo szybko, nawet w plastrach. WZP Kraków zaleca odbierać go po zakończeniu pożytku rzepakowego, tylko z plastrów dojrzałych i zasklepionych, i nie zostawiać go zbyt długo w ramkach, bo krystalizuje w nich i nie da się go odwirować. W centralnej Polsce wypada to zwykle pod koniec maja lub na początku czerwca. Technikę odbioru i wirowania opisujemy w artykule o miodobraniu.

Rójka

Nastrój rojowy pojawia się w silnych rodzinach w maju, a szczyt rójki przypada na koniec maja i czerwiec. Na zachodzie zaczyna się wcześniej, na północnym wschodzie i w górach później. Profilaktyka według WZP Kraków to wymiana starych matek, dobra wentylacja, poszerzanie gniazda i miodni oraz ramka pracy, wstawiana jako ostatnia lub przedostatnia w gnieździe, gdy rodzina ma 5 do 7 plastrów czerwiu.

W sezonie rojowym przeglądaj silne rodziny co 7 do 9 dni: tyle mniej więcej trwa od złożenia jaja w miseczce do zasklepienia matecznika, a z rodziny z zasklepionymi matecznikami rój może wyjść w każdej chwili. Samo zrywanie mateczników przedłuża tylko nastrój rojowy. Skuteczniejsze są:

• odkład ze starą matką, wyjętą z rodziny w nastroju rojowym, który WZP Kraków wymienia jako drugą skuteczną metodę;
• zamiana lotnych pszczół między rodziną rojącą się a słabą rodziną lub odkładem.

Szczegóły zapobiegania i chwytania rojów opisujemy w artykule o rójce.

Odkłady i wymiana matek

Odkłady robi się od maja do czerwca, z jednego, dwóch lub więcej plastrów czerwiu, zawsze z co najmniej jednym plastrem okrywowym z miodem i pierzgą. Odkład dostaje matkę unasienioną, nieunasienioną lub dojrzały matecznik; matka unasieniona zaczyna czerwić zwykle po kilku dniach, a nieunasieniona po locie godowym. Odkład bez czerwiu krytego to dobry moment na zabieg kwasem szczawiowym, zanim czerw zostanie zasklepiony. Silne odkłady z młodymi matkami z maja to według WZP Kraków najlepsze rodziny na późne pożytki.

W czerwcu zrób też test cukru pudru: według progów dr hab. Bieńkowskiej porażenie dorosłych pszczół w maju i czerwcu już na poziomie 2 procent jest duże.

Lipiec i sierpień: miodobranie, leczenie i pszczoły zimowe

Lipa, gryka, spadź

W lipcu w większości pasiek stacjonarnych kończy się sezon miodowy. Lipa drobnolistna kwitnie od pierwszej dekady lipca przez około 2 tygodnie, gryka od początku lipca nawet 7 tygodni. Gryka nektaruje tylko do południa (Boguta). W Karpatach pszczelarze czekają na spadź jodłową; jej pożytek bywa kapryśny i w niektóre lata w ogóle go nie ma.

Do miodobrania wybieraj ramki zasklepione co najmniej w trzech czwartych. Miód niedojrzały, z wysoką zawartością wody, fermentuje.

Ostatnie miodobranie i leczenie

Ostatnie miodobranie towarowe przypada w większości pasiek pod koniec lipca lub na początku sierpnia. Zaraz po nim zaczyna się najważniejszy zabieg w roku: letnie leczenie warrozy. Dlaczego tak wcześnie? W sierpniu i wrześniu rodzina wychowuje pszczoły zimowe, które mają przeżyć do marca, a populacja roztoczy jest wtedy największa. Pszczoły zimowe porażone w stadium poczwarki żyją krócej i kłąb topnieje w środku zimy.

Przed decyzją policz osyp z ostatnich dwóch tygodni lipca lub zrób test cukru pudru. Według dr hab. Bieńkowskiej latem osyp 1 do 5 roztoczy na dobę to porażenie średnie, 5 do 10 nasilone, a porażenie pszczół dorosłych powyżej 10 procent w sierpniu i wrześniu jest duże; nie czekaj do tego progu. Zgodnie z charakterystyką Optivaru dawka to 2 paski na korpus gniazdowy, przez 10 tygodni, a tylko przy małej ilości czerwiu 6 tygodni. W ulu wielkopolskim z jednym korpusem gniazdowym to więc 2 paski. Wybór leku, dawki i rotację substancji opisujemy we wspomnianym artykule o warrozie.

Pasieki wędrowne i późne pożytki

Pasieki wywożone na nawłoć, która zaczyna kwitnąć pod koniec lipca lub w sierpniu, albo na wrzos, kwitnący na przełomie sierpnia i września w Borach Dolnośląskich, na Kurpiach i Pojezierzu Drawskim, mają inny kalendarz. Leczenie przesuwa się tu na wrzesień, więc wcześniej ograniczaj porażenie metodami biotechnicznymi: ramką pracy, odkładem, izolacją matki. WZP Kraków zwraca uwagę, że po przywiezieniu na późny pożytek krytyczne jest pierwsze 10 do 12 dni: jeśli nie ma przybytków, trzeba od razu podkarmiać, bo rodziny gwałtownie słabną.

Pszczoły zimowe, matki i rabunki

Sierpień to według WZP Kraków ostatni dzwonek na poddanie młodych, unasienionych matek, a matki dwuletnie i starsze warto wymienić w tym okresie. Ilość i jakość pyłku decyduje o rozwoju ciała tłuszczowego pszczół zimowych, dlatego w gnieździe zostaw 1 do 2 ramek z pierzgą.

Po zdjęciu nadstawek zwęź wylotki do kilku centymetrów, bo zaczynają się rabunki. Przeglądaj rodziny wieczorem lub wcześnie rano i nie rozlewaj syropu przy ulach.

Wrzesień i październik: zakarmianie i przygotowanie do zimowli

Ułożenie gniazda

Po ostatnim miodobraniu zdejmij nadstawki i układasz gniazdo na zimę. Przeciętną rodzinę zimuje się na jednym korpusie wielkopolskim, czyli na 10 ramkach; rodziny obsiadające mniej niż 6 ramek zwęź zatwórką albo połącz z inną. Plastry z czerwiem zostają w środku, zapasy po bokach i nad kłębem, najstarsze plastry wyjmij.

Ile i kiedy karmić

Według zaleceń Jana Ślósarza dla WZP Kraków rodzina na jednym korpusie wielkopolskim potrzebuje co najmniej 10 do 12 kg cukru, podanego jako gęsty syrop 3:2 (cukier do wody). 10 kg wystarcza tylko na normalną zimę; przy długiej lub przerywanej zimie potrzeba więcej. Wodę bierz z wodociągu lub czystego źródła, nie trzeba jej gotować. W przeliczeniu 12 kg cukru i 8 litrów wody daje około 15,5 litra syropu, bo kilogram rozpuszczonego cukru zajmuje około 0,63 litra (nasze wyliczenie). Ślósarz zamienia inwert na cukier w tej samej wadze, ale inwert ma tylko około 70 procent suchej masy, więc licząc ściśle, 1 kg cukru odpowiada około 1,4 do 1,5 kg inwertu (nasze wyliczenie; więcej w artykule o karmieniu pszczół).

Karm dużymi dawkami, 3 do 4 litrów co 2 dni, z podkarmiaczek nad ramkami. Zakarmianie powinno się skończyć do 15 września, żeby pszczoły zdążyły przerobić i zasklepić syrop, zanim zrobi się zimno. WZP Kraków w zaleceniach na sierpień 2026 r. radzi nawet zakończyć główną serię karmienia do końca sierpnia. Na Podlasiu i Mazurach, gdzie jesień przychodzi wcześniej, nie przesuwaj tego terminu. Jeśli się spóźnisz, Ślósarz zaleca syropy skrobiowe lub inwert, które pszczoły szybciej przerabiają.

Gdy spadź trwa do końca sierpnia lub początku września, Ślósarz radzi zakończyć sezon, gdy przybytki spadną poniżej 1 kg dziennie, zostawić na skrajach gniazda najwyżej 3 kg spadzi i mocno dokarmić syropem. Spadź jako pokarm zimowy jest ryzykowna. Miód nawłociowy, często za wodnisty do sprzedaży, może natomiast zostać na zapas. Nigdy nie karm pszczół miodem niewiadomego pochodzenia: może zawierać przetrwalniki zgnilca. Więcej o syropach, ciastach i podkarmiaczkach w artykule o karmieniu pszczół.

Wrzesień: kontrole i papiery

We wrześniu obserwuj wieczorami, czy nie ma rabunków, i sprawdzaj osyp w trakcie leczenia. Do 30 września przekaż powiatowemu lekarzowi weterynarii informację o położeniu pasieki i liczbie rodzin idących do zimy.

Październik: wyjęcie pasków i zabezpieczenie

W październiku kończy się czas działania pasków założonych po miodobraniu. Wyjmij je w terminie z ulotki: według charakterystyk Biowar zostaje w ulu 6, najdłużej 8 tygodni, a Optivar standardowo 10 tygodni. Paski zostawione na zimę sprzyjają selekcji odpornych roztoczy. Jeśli leczenie letnie się nie udało, Apiwarol stosuje się według ulotki dwu- lub trzykrotnie jesienią co 4 do 6 dni, wieczorem i tylko powyżej 10 °C. Wyczyść wkładki 1 do 2 tygodni po zakończeniu kuracji, żeby zobaczyć, ile roztoczy zostało.

Pozostałe prace października według Ślósarza:

• zabezpieczenie przed myszami: trutka w kilku punktach pasieki i przy pracowni, osłony wylotków;
• sortowanie ramek: ciemne, uszkodzone i starsze niż 2 lata do przetopienia, jasne na wiosnę do gniazda, z pierzgą osobno, ciemniejsze do miodni; przechowywać w suchym pomieszczeniu;
• sprzęt: opalenie ramek i uli drewnianych, mycie styropianowych ciepłą wodą z detergentem;
• miód: przy dekrystalizacji nie przegrzewaj miodu powyżej 40 °C, a na etykiecie słoika podaj co najmniej nazwę i adres producenta (zob. miodobranie).

Ul styropianowy nie wymaga dodatkowego ocieplania; w drewnianym jednościennym połóż na powałce matę lub płytę izolacyjną i obciąż daszek.

Terminy urzędowe i dopłaty w kalendarzu pszczelarza

Kilka dat w kalendarzu wynika z przepisów i programów wsparcia:

Termin	Co zrobić	Podstawa
do 31 marca	informacja o położeniu pasieki i liczbie pni po zimie dla PLW	art. 68 ust. 4 ustawy o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795)
kwiecień i maj	wniosek o pomoc do przezimowanych rodzin; w 2026 r. od 1 kwietnia do 31 maja, 50 zł na rodzinę, z zaświadczeniem PLW	ARiMR, pomoc de minimis
do 30 września	informacja o położeniu pasieki i liczbie rodzin idących do zimy	art. 68 ust. 4 ustawy o zdrowiu zwierząt
jesień	wnioski na interwencje pszczelarskie WPR; na rok pszczelarski 2027 od 23 października do 27 listopada 2026 r., koszty kwalifikowalne od 16 października 2026 r.	ARiMR, interwencje I.6.1 do I.6.7
przy każdym leczeniu	zapis w dokumentacji leczenia, przechowywanej 5 lat	art. 108 rozporządzenia (UE) 2019/6
niezwłocznie	zgłoszenie podejrzenia zgnilca amerykańskiego do PLW	ustawa o zdrowiu zwierząt, rozporządzenie MRiRW (Dz.U. 2026 poz. 463)

Interwencje pszczelarskie na rok 2027 obejmują m.in. zakup sprzętu pszczelarskiego (I.6.2, dla pasiek od 10 pni, do 50 procent kosztów netto), refundację leków przeciw warrozie (I.6.3, do 90 procent kosztów netto) i zakup matek, odkładów i pakietów pszczół (I.6.5, do 70 procent). Szczegóły są w regulaminie naboru ARiMR. Ponieważ koszty kwalifikują się od 16 października 2026 r., zachowuj faktury za leki i sprzęt kupione od tej daty.

Najczęstsze pytania

Kiedy jest oblot wiosenny pszczół?

Pszczoły wylatują na oblot oczyszczający, gdy po zimie zrobi się słonecznie i ociepli się do około 12 do 15 °C. Na Dolnym Śląsku zdarza się to już w lutym, w centralnej Polsce zwykle w marcu, a na Suwalszczyźnie i Mazurach nawet na początku kwietnia. Według Jana Ślósarza masowy, krótki oblot trwający 30 do 40 minut świadczy o dobrej kondycji rodziny. Oblot słaby może oznaczać głód, osłabienie lub nosemozę.

Kiedy zrobić pierwszy przegląd wiosenny?

Główny przegląd wiosenny robi się w ciepły, bezwietrzny dzień, gdy w cieniu jest co najmniej 15 °C. W Małopolsce i centralnej Polsce wypada to zwykle w drugiej połowie kwietnia, na zachodzie wcześniej, na północnym wschodzie później. Wcześniej zaglądaj tylko do rodzin podejrzanych, na przykład tych, które słabo się oblatywały, i tylko na chwilę, żeby nie wychłodzić gniazda.

Kiedy dać pierwszą nadstawkę?

Nadstawkę stawia się, gdy rodzina zajmuje prawie całe gniazdo, pszczoły bielą plastry, a rusza pożytek z sadów, mniszka lub rzepaku. W ulu wielkopolskim zwykle najpierw daje się drugi korpus gniazdowy, gdy pszczoły obsiadają około 8 z 10 ramek, a półkorpus dopiero przed rzepakiem. W większości kraju przypada to na koniec kwietnia lub pierwszą połowę maja. Paski przeciw warrozie muszą być wtedy wyjęte.

Kiedy jest rójka pszczół w Polsce?

Nastrój rojowy pojawia się w silnych rodzinach w maju, a szczyt rójki przypada zwykle na koniec maja i czerwiec, po pożytku rzepakowym i sadowniczym. W zachodniej Polsce zaczyna się wcześniej, na Podlasiu i w górach później. W tym okresie przeglądaj silne rodziny co 7 do 9 dni, a najskuteczniejszym zabiegiem jest odkład ze starą matką wyjętą z rodziny w nastroju rojowym.

Ile cukru dać pszczołom na zimę?

Jan Ślósarz z Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Krakowie zaleca dla rodziny zimowanej na jednym korpusie wielkopolskim co najmniej 10 do 12 kg cukru w syropie 3:2 (cukier do wody). 10 kg wystarcza tylko na normalną zimę, przy długiej lub przerywanej odwilżami potrzeba więcej. Karmienie powinno się skończyć do 15 września, żeby pszczoły zdążyły przerobić i zasklepić syrop.

Kiedy leczyć pszczoły na warrozę?

Główne leczenie zaczyna się zaraz po ostatnim miodobraniu, w większości pasiek pod koniec lipca lub w sierpniu, bo wtedy rodzina wychowuje pszczoły zimowe. Wiosną leczy się tylko przy wysokim osypie zimowym, a paski wyjmuje przed pierwszym pożytkiem towarowym. W listopadzie i grudniu, w rodzinach bez czerwiu, można doleczyć kwasem szczawiowym (Oxybee od 3 °C) lub Apiwarolem w dzień z temperaturą co najmniej 10 °C.

Co robić w pasiece zimą?

Zimą nie otwiera się uli. Pszczelarz sprawdza z daleka, czy daszki są na miejscu, wylotki drożne, a zabezpieczenia przed myszami i dzięciołami całe. Jan Ślósarz odradza opukiwanie i osłuchiwanie uli oraz odkopywanie ich ze śniegu. To dobry czas na przetopienie starych plastrów, zakup węzy, szkolenia i plan sezonu. W cieplejszy dzień bez czerwiu można wykonać zabieg zimowy przeciw warrozie.

Jakie terminy urzędowe musi pamiętać pszczelarz?

Informację o położeniu pasieki i liczbie pni przekazuje się powiatowemu lekarzowi weterynarii do 31 marca i do 30 września każdego roku. Wnioski o pomoc do przezimowanych rodzin ARiMR przyjmowała w 2026 r. od 1 kwietnia do 31 maja, po 50 zł na rodzinę. Wnioski na interwencje pszczelarskie na rok pszczelarski 2027 składa się od 23 października do 27 listopada 2026 r.

Źródła

1. Miesięczne zalecenia pasieczne na Styczeń (Jan Ślósarz), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
2. Miesięczne zalecenia pasieczne na Marzec (Jan Ślósarz), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
3. Miesięczne zalecenia pasieczne na Kwiecień (Jan Ślósarz), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
4. Miesięczne zalecenia pasieczne na Maj (Magda Gwaj, 2026), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
5. Zalecenia pasieczne Sierpień (Magda Gwaj, 2026), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
6. Miesięczne zalecenia pasieczne na wrzesień (Jan Ślósarz), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
7. Miesięczne zalecenia pasieczne na Październik (Jan Ślósarz), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
8. Organizacja i znaczenie pasieki wędrownej (A. Boguta, 2015), Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie
9. Okres wegetacyjny w Polsce w latach 1971-2010 (A.M. Tomczyk, K. Szyga-Pluta, Przegląd Geograficzny t. 88, z. 1, s. 75-86, 2016), Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, RCIN
10. Sezonowe prace pasieczne (e-materiał do kwalifikacji ROL.03, pszczelarz), Zintegrowana Platforma Edukacyjna, Ministerstwo Edukacji Narodowej
11. Miód akacjowy z Łążka (Lista Produktów Tradycyjnych), Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
12. Miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich (Lista Produktów Tradycyjnych), Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
13. Publikacja wniosku o rejestrację: Podkarpacki miód spadziowy, ChNP (Dz.U. UE C 299 z 9.12.2009, s. 18-22), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej
14. Opieka weterynaryjna oraz zwalczanie i profilaktyka chorób pszczół w pasiekach ekologicznych (dr hab. Małgorzata Bieńkowska, 2024), Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa w Puławach
15. Optivar 500 mg paski do zawieszania w ulu dla pszczół miodnych: charakterystyka produktu leczniczego weterynaryjnego, Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
16. Apiwarol, 12,5 mg, tabletki fumigacyjne dla pszczół miodnych: ulotka, Biowet Puławy
17. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795), Sejm RP, Dziennik Ustaw
18. Rozporządzenie MRiRW z 31 marca 2014 r. w sprawie warunków stosowania środków ochrony roślin (Dz.U. 2014 poz. 516), Sejm RP, Dziennik Ustaw
19. Nabór 2026: pomoc dla pszczelarzy do przezimowanych rodzin pszczelich, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
20. Rok pszczelarski 2027: interwencje I.6.1 do I.6.7 Planu Strategicznego WPR, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa