Rójka pszczół: nastrój rojowy, zapobieganie, łapanie roju i art. 182 Kodeksu cywilnego

Rójka to naturalny sposób rozmnażania się rodziny pszczelej: stara matka wylatuje z ula z dużą częścią pszczół i zakłada nowe gniazdo, a w ulu macierzystym z mateczników rojowych wygryza się młoda matka. W Polsce rodziny wchodzą w nastrój rojowy głównie w maju i czerwcu, gdy gniazdo robi się ciasne, a matka jest stara. Rójce zapobiega się przez wczesne poszerzanie gniazda, młode matki, ramkę pracy i przeglądy co 7 do 9 dni, a gdy mateczniki już są, najskuteczniejsze są odkład ze starą matką, nalot albo metoda Taranowa. Samo zrywanie mateczników zwykle nie wystarcza.

Dlaczego pszczoły się roją?

Rodzina pszczela rozmnaża się przez podział, a nastrój rojowy pojawia się, gdy kilka czynników zbiegnie się w jednym czasie.

Najważniejsze przyczyny

Magda Gwaj w zaleceniach Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Krakowie na maj 2026 r. wymienia jako czynniki sprzyjające rójce:

• wiek matki: rodziny ze starszymi matkami szybciej wchodzą w nastrój rojowy;
• dużo czerwiu krytego przy słabej wentylacji, co podnosi stężenie CO2 w ulu;
• brak miejsca w gnieździe i w miodni, gdy nektar zalewa komórki, w których matka powinna czerwić;
• spóźnione miodobranie, gdy pełne nadstawki zostają na ulu;
• przerwy w pożytku i załamania pogody, które zatrzymują zbieraczki w ulu;
• zbyt wczesne odizolowanie gniazda kratą odgrodową, zwłaszcza w małych korpusach;
• ciepłą konstrukcję ula.

Do tego dochodzi dziedziczność: WZP Kraków zaznacza, że skłonność do rójki jest silnie dziedziczona. Badacze z puławskiego Oddziału Pszczelnictwa (Marcinkowski, Muszyńska i Skubida, „Pszczelnicze Zeszyty Naukowe”, 1998) szukali cech, po których można wcześnie rozpoznać rodziny, które później wejdą w nastrój rojowy. Okazało się, że były to rodziny silne na początku sezonu, wychowujące dużo czerwiu, a w porównaniu z rodzinami kontrolnymi miały wyraźnie więcej miseczek matecznikowych. Powierzchnia czerwiu trutowego była skorelowana z liczbą miseczek. Stąd zalecenie WZP Kraków, by ograniczać czerw trutowy.

Uniwersytet Florydy (Ellis i współpracownicy) podkreśla, że roją się nie tyle rodziny najsilniejsze, ile ciasne. Silna rodzina z miejscem na czerw i nektar może przejść sezon bez nastroju rojowego.

Rasa i linia mają znaczenie

W Polsce dominuje pszczoła kraińska, a obok niej utrzymuje się pszczołę środkowoeuropejską (rodzimą), kaukaską i Buckfast. Jan Ślósarz w poradniku Małopolskiego ODR pisze, że populacja pszczoły środkowoeuropejskiej odznaczała się „znaczną rojliwością”, kraińska ma rojliwość umiarkowaną, a kaukaskie są „bardzo łagodne i nierojliwe”.

Broszura Pomorskiego ODR „Rasy i linie pszczoły miodnej” ocenia poszczególne linie hodowlane:

Rasa, linia	Skłonność do rójki według PODR
kraińska ogólnie	duża dynamika rozwoju; w lata o słabych pożytkach lub złej pogodzie sprzyja rójce
kraińska CT46	znikoma rojliwość
kraińska Marynka, Pogórska	nierojliwe (Pogórska skłonna do cichej wymiany matek)
kraińska Kraińska 1	rzadko wchodzi w nastrój rojowy, łatwy do zwalczenia
kraińska Bałtycka	umiarkowana skłonność do rójki, nasila się w okresach bezpożytkowych
kraińska Kortówka	nastrój rojowy narasta w okresach bezpożytkowych, łatwo z niego wychodzą
środkowoeuropejska Augustowska	na brak pożytku i ciasne gniazdo reaguje „trudnym do opanowania nastrojem rojowym”
środkowoeuropejska Kampinoska	przerwy w pożytku i ciasne gniazdo wywołują nastrój rojowy
środkowoeuropejska Asta	rzadko wchodzi w nastrój rojowy (linia z albumu IZ PIB z 2022 r., nieobecna na ministerialnej liście linii chronionych z 2026 r.)
kaukaska Puławska	małorojliwa
Buckfast	nierojliwa

Nowsze dane podaje Instytut Ogrodnictwa PIB, który w ramach programu ochrony zasobów genetycznych ocenia linie objęte ochroną. W sprawozdaniu za 2025 r. (zadanie 23) nastrój rojowy stwierdzono u 30 procent rodzin linii Augustowskiej, mniej niż w poprzednich latach; w linii Północnej występował rzadziej niż wcześniej i żadna rodzina się nie wyroiła; w linii kraińskiej Dobra nastrój rojowy pojawił się w 34 z 200 rodzin, a wyroiło się 12. Wyniki zależą jednak od pasieki i sezonu: dla linii Kampinoskiej w zadaniu 23 nie odnotowano nastroju rojowego w 91 ocenianych rodzinach, a w zadaniu 24 ta sama linia opisana jest jako łatwo wchodząca w nastrój rojowy, choć dobrze reagująca na proste zabiegi: usuwanie mateczników i miseczek oraz dawanie węzy.

Wniosek praktyczny: jeśli pasieka leży tam, gdzie utrzymuje się linię objętą programem ochrony (Augustowska w Puszczy Augustowskiej, Kampinoska w Puszczy Kampinoskiej, Dobra w Beskidzie Wyspowym), nie zmienisz łatwo rasy, ale możesz pilniej poszerzać gniazda i wcześniej robić odkłady. Gdzie indziej przy wymianie matek wybieraj linie mało rojliwe; o wychowie i doborze matek piszemy w artykule o wychowie matek.

Mateczniki rojowe, cichej wymiany i ratunkowe: jak je odróżnić?

Nie każdy matecznik oznacza rójkę. W polskiej praktyce rozróżnia się trzy rodzaje:

Rodzaj	Kiedy	Gdzie na plastrze	Ile	Co robić
rojowe	silna, ciasna rodzina, maj i czerwiec	na dolnych i bocznych krawędziach plastrów z czerwiem	zwykle kilka do kilkunastu, w różnym wieku	działać przy tym samym przeglądzie
cichej wymiany	stara lub słabnąca matka	na powierzchni plastra	jeden do kilku	zwykle zostawić
ratunkowe	nagła utrata matki	na powierzchni, przebudowane z komórek pszczelich	różnie	sprawdzić, czy są jaja; nie zrywać wszystkich

Sygnałem alarmowym nie jest pusta miseczka, tylko miseczka z jajem lub larwą w mleczku.

Jak rozpoznać nastrój rojowy?

Na plastrach

• Zaczerwione miseczki matecznikowe, potem mateczniki z larwami.
• Gniazdo zablokowane: czerw na wszystkich plastrach, nektar w komórkach po wygryzionych pszczołach, mało miejsca na czerwienie.
• Matka czerwi słabiej: pszczoły ograniczają jej karmienie, żeby schudła i mogła lecieć. Mniej jaj na plastrach obsiadanych przez masę pszczół to zły znak.
• Dużo czerwiu trutowego i trutni.
• Pszczoły przestają budować: w rodzinie w nastroju rojowym węza bywa ignorowana, a ramka pracy stoi nieodbudowana.

Broda pszczół na ścianie ula to objaw późny i mylący, bo robią ją też rodziny w upał. Pewny jest tylko przegląd plastrów.

Kalendarz rójki dzień po dniu

Z rozwoju matki można odczytać, ile zostało czasu. Matka rozwija się 16 dni: 3 dni jajo, około 5,5 dnia larwa, reszta to poczwarka w zasklepionym mateczniku. Według Uniwersytetu Florydy matecznik jest zasklepiany po około ośmiu dniach od złożenia jaja.

Co widzisz	Ile zostało do wyjścia pierwaka	Margines
jaja w miseczkach	około 7 do 9 dni	wystarczy na każdą metodę
larwy w mleczku	kilka dni	działaj przy tym przeglądzie
mateczniki zasklepione	rój może wyjść każdego ciepłego dnia albo już wyszedł	tylko odkład ze starą matką, nalot lub Taranow

Dlatego w maju i czerwcu silne rodziny przegląda się co 7 do 9 dni, jak opisujemy w kalendarzu pszczelarza; ten sam rytm Uniwersytet Florydy podaje jako warunek skuteczności zrywania mateczników.

Jak przebiega wyjście roju?

Pierwak, wtórak, trzeciak

Pierwak wychodzi ze starą, unasienioną matką, najczęściej wkrótce po zasklepieniu pierwszego matecznika, w ciepły, słoneczny dzień przed południem lub wczesnym popołudniem. Według Uniwersytetu Florydy z ula wylatuje zwykle 50 do 70 procent pszczół robotnic. W ulu zostaje cały czerw, zapasy, część pszczół i mateczniki.

Około tygodnia później wygryza się pierwsza młoda matka. Jeśli rodzina jest nadal liczna, pszczoły pilnują pozostałych mateczników, a młoda matka chodzi po plastrach i tutą; matki jeszcze siedzące w matecznikach odpowiadają kwakaniem. To znak, że za chwilę wyjdzie wtórak (drugak, w gwarze pszczelarskiej śpiewak) z nieunasienioną matką. Mogą wyjść jeszcze trzeciak i kolejne, coraz mniejsze roje. Każdy osłabia rodzinę macierzystą, a jeśli ostatnia matka zginie w locie godowym, rodzina zostaje bez matki.

Grono i wybór mieszkania

Rój najpierw siada w pobliżu, zwykle na gałęzi, i tworzy grono. Pszczoły zwiadowcze szukają dziupli, a decyzja, według Uniwersytetu Florydy, trwa od kilku minut do 4 dni. W badaniu José Villi (USDA, 2004) w Luizjanie roje ważyły średnio 1,42 kg, a nowe gniazda leżały od 200 m do 10 km od pasieki, średnio 3,36 km. Seeley i Morse (1978) wykazali, że roje wybierają dziuplę o pojemności około 40 litrów chętniej niż 10- czy 100-litrową. Korpus ula wielkopolskiego ma objętość zbliżoną do tej wartości, dlatego pusty korpus z kilkoma starymi plastrami to dobra pułapka na roje.

Jak zapobiegać rójce?

Uniwersytet Florydy radzi, żeby zabiegi przeciwrojowe trwały już około czterech tygodni przed głównym pożytkiem. W większości Polski oznacza to kwiecień i początek maja, przed rzepakiem i sadami.

Zabiegi podstawowe

Zabieg	Na czym polega	Uwagi
poszerzanie gniazda na czas	węza i susz w gnieździe i w miodni	w ulu wielkopolskim drugi korpus, gdy pszczoły obsiadają około 8 z 10 ramek; półkorpus przed rzepakiem
młode matki	częsta wymiana matek	WZP Kraków radzi wymieniać je często
ramka pracy	pusta ramka lub ramka z węzą trutową jako ostatnia lub przedostatnia w gnieździe	wstawiana, gdy rodzina ma 5 do 7 plastrów czerwiu; po zasklepieniu wycinasz czerw trutowy
wentylacja	dennica higieniczna (osiatkowana), szerszy wylotek	zbyt ciepłe gniazdo sprzyja rójce
regularne odkłady	cykliczne odbieranie plastrów z czerwiem i pszczołami	rodzina dostaje miejsce, a pasieka nowe rodziny
zamiana nadstawek	w lotny dzień, w czasie pożytku, nadstawki rodzin słabych i silnych zamienia się miejscami	wyrównuje siłę, zmniejsza nastrój rojowy, bez strząsania pszczół
wywóz na pożytek	pasieka wędrowna	praca przy pożytku zajmuje młode pszczoły
selekcja	matki po rodzinach, które się nie roiły	efekt trwały, w kolejnych latach

Poza selekcją matek wszystkie te zabiegi wymienia WZP Kraków w zaleceniach na maj 2026 r. Ramkę pracy wycina się co 10 do 15 dni, zanim trutnie się wygryzą; przy okazji usuwasz dużą część roztoczy.

Obcinanie skrzydełka matce

Przycięcie matce jednego skrzydła nie zapobiega rójce. Rój wychodzi, matka spada przed ulem, a pszczoły wracają; po wygryzieniu się młodej matki rój i tak może wyjść. Uniwersytet Florydy nazywa ten zabieg siatką bezpieczeństwa, a nie metodą ograniczania rójki.

Dlaczego samo zrywanie mateczników nie działa

WZP Kraków ostrzega: zrywając same mateczniki, „przyczynimy się tylko do przedłużenia nastroju rojowego”. Rodzina nadal jest ciasna, więc buduje nowe mateczniki; trzeba wracać co 7 do 9 dni i strząsać pszczoły z każdego plastra, bo jeden przeoczony matecznik wystarczy. Jeśli rój już wyszedł, a zerwiesz wszystkie mateczniki, rodzina zostaje bez matki i bez możliwości jej wychowania.

Metody przeciwrojowe przy matecznikach: co robić, gdy nastrój rojowy już jest?

Odkład ze starą matką

To metoda, którą WZP Kraków wymienia jako skuteczną, a która najlepiej pasuje do ula wielkopolskiego. Odtwarza rójkę: stara matka „wychodzi” z rodziny, tylko do ula, który przygotował pszczelarz.

1. Przygotuj odkładnię lub ul z 4 do 6 ramkami.
2. Znajdź starą matkę i przenieś ją z plastrem, na którym siedzi, do odkładu. Na tym plastrze nie może być matecznika.
3. Dodaj plaster z czerwiem krytym, plaster z miodem i pierzgą oraz susz lub węzę.
4. Strząśnij do odkładu pszczoły z 2 lub 3 dodatkowych plastrów, bo lotne pszczoły wrócą do rodziny macierzystej.
5. Odkład postaw w nowym miejscu, najlepiej w innej pasiece; na tym samym pasieczysku zwęź mu wylotek i podkarmiaj syropem.
6. W rodzinie macierzystej zostaw jeden lub dwa najładniejsze, otwarte lub świeżo zasklepione mateczniki, a resztę zerwij. Po około tygodniu sprawdź, czy nie zbudowano nowych, i zerwij wszystkie poza wybranym; inaczej wyjdzie wtórak.
7. Młoda matka wygryzie się, odbędzie loty godowe i zacznie czerwić po około 2 do 3 tygodni. Nie zaglądaj w tym czasie do ula.

Zalety: nie tracisz pszczół, stara matka nadal pracuje w odkładzie, a rodzina macierzysta dostaje młodą matkę. Wada: rodzina macierzysta osłabia się na kilka tygodni, co przed głównym pożytkiem obniża zbiór.

Nalot, czyli zamiana miejscami

Na głęboki nastrój rojowy, z zasklepionymi matecznikami, WZP Kraków jako najlepszą metodę podaje nalot: zamianę miejscami rodziny w nastroju rojowym z rodziną słabą lub odkładem. W lotny dzień przestawiasz ule: zbieraczki z silnej rodziny wracają na stare miejsce i wlatują do słabego ula, a rodzina rojąca traci lotne pszczoły i masę nektaru. Nastrój rojowy zwykle mija, a słaba rodzina zyskuje na sile.

Obie rodziny muszą być zdrowe, bo z pszczołami przenosisz choroby. Mateczniki w rodzinie rojącej trzeba po zabiegu przejrzeć i ograniczyć do jednego, albo zerwać, jeśli zostawiasz starą matkę.

Metoda Taranowa

Metodę opisał w 1947 r. radziecki pszczelarz G. F. Taranow. Wykorzystuje to, że w rój idą głównie młode pszczoły bez dobrej orientacji. Według opisu Rusty Burlew w „American Bee Journal” (2021):

1. Deska: pochylnia o nachyleniu około 45° od ziemi w stronę wylotka, z przerwą około 10 cm przed wylotkiem. Pod spodem, 5 do 7 cm od górnego końca, przybijasz pas juty lub wykładziny, a całość przykrywasz jasnym prześcieradłem.
2. Strząsanie: z każdej ramki strząsasz pszczoły na prześcieradło. Plastrów z matecznikami nie strząsaj, tylko ostrożnie zmiataj pszczoły.
3. Rozdzielenie: lotne pszczoły przelatują przez przerwę i wracają do ula. Młode pszczoły i stara matka idą po desce w górę, nie umieją przeskoczyć przerwy i zbierają się w grono pod deską.
4. Osadzenie: grono zbierasz jak rój i osadzasz w nowym ulu, z dala od rodziny macierzystej, z węzą i podkarmianiem.

Rodzina macierzysta z czerwiem i lotnymi pszczołami wychowuje młodą matkę z zostawionego matecznika. Zaleta: nie musisz szukać matki.

W Polsce nazwisko Taranowa kojarzy się też z innym zabiegiem. Dr hab. Małgorzata Bieńkowska z Zakładu Pszczelnictwa IO PIB opisuje „zasadę Taranowa” jako izolowanie matki na 29 dni przed spodziewanym końcem głównego pożytku. Rodzina nie wychowuje wtedy pszczół, które nie zdążyłyby już zbierać, ma więcej zbieraczek w stosunku do czerwiu, a w okresie bezczerwiowym można ją leczyć przeciw warrozie. Jeśli izolacja służy tylko zwalczaniu warrozy, według Bieńkowskiej wystarcza 25 dni.

Sztuczny rój z pułapką na warrozę

Bieńkowska opisuje też wariant łączący zapobieganie rójce z walką z warrozą: zamieniasz ule miejscami, a matkę przenosisz do nowego ula na susz. Po wygryzieniu się czerwiu w macierzaku przenosisz do niego jeden plaster młodego czerwiu jako pułapkę na roztocza, a macierzakowi zostawiasz matecznik lub poddajesz matkę. Roztocza z macierzaka, który nie ma już innego czerwiu, wchodzą do tego plastra, a po zasklepieniu usuwasz go z pasieki.

Którą metodę wybrać?

Sytuacja przy przeglądzie	Metoda	Dlaczego
rodzina ciasna, puste miseczki	poszerzenie, węza, ramka pracy, zamiana nadstawek	zwykła profilaktyka
jaja lub młode larwy w miseczkach, pożytek przed nami	odkład ze starą matką	zatrzymuje rójkę, stara matka dalej pracuje
mateczniki zasklepione	nalot, odkład ze starą matką, Taranow	rój jest tuż-tuż, trzeba oddzielić starą matkę
nie możesz znaleźć matki	Taranow lub nalot	nie trzeba szukać matki
chcesz powiększyć pasiekę	odkład	dodatkowa rodzina i przerwa w czerwieniu przydatna przeciw warrozie

Jak złapać i osadzić rój?

Sprzęt

Rojnica (skrzynka z siatką i uchwytem), odkładnia lub karton, prześcieradło, miotełka, spryskiwacz z wodą, sekator, pewna drabina, pełny strój: użądlenie na drabinie łatwo kończy się upadkiem.

Krok po kroku

1. Oceń dostęp: wysokość, linie energetyczne, ruch uliczny. Jeśli rój wisi wyżej, niż sięga bezpieczna drabina, odpuść.
2. Poproś właściciela działki o zgodę (o prawie piszemy niżej).
3. Podstaw rojnicę pod grono albo rozłóż prześcieradło.
4. Strząśnij grono jednym mocnym uderzeniem w gałąź. Cienką gałąź możesz uciąć sekatorem i włożyć w całości.
5. Zamknij rojnicę, zostawiając szczelinę. Jeśli pszczoły przy wejściu wachlują skrzydełkami z uniesionymi odwłokami, matka jest w środku. Jeśli wracają na gałąź, matka została na zewnątrz: powtórz.
6. Poczekaj do wieczora, aż zlecą się ostatnie pszczoły, zamknij i zabierz. Do osadzenia trzymaj rój w chłodnym, ciemnym miejscu.

Osadzanie

Wieczorem osadź rój w przygotowanym ulu: w ulu wielkopolskim na 6 do 8 ramkach z węzą lub z suszem, z zatwórką. Rój wysypujesz na ramki albo na deskę przed wylotkiem, a pszczoły same wchodzą do ula. Rój szybko odbudowuje węzę, więc nie potrzebuje plastrów z zapasami. Od drugiego, trzeciego dnia podkarmiaj syropem 1:1, zwłaszcza przy braku pożytku, a kolejne ramki dostawiaj, gdy pszczoły zajmą wszystkie.

Cofnięcie roju

Pierwaka, który wyszedł tuż przed głównym pożytkiem, można cofnąć do rodziny macierzystej, żeby jej nie osłabiać; w 2024 r. było to zadanie egzaminu zawodowego ROL.03 (CKE). Przed wpuszczeniem roju ze starą matką zrywasz w rodzinie wszystkie mateczniki i dajesz jej miejsce (węza, odebrany plaster czerwiu); bez tego rodzina wyroi się ponownie.

Rój pod kątem zdrowia: zgnilec, warroza, kwarantanna

Rój z nieznanej pasieki

O złapanym roju nie wiesz, skąd przyleciał, ile lat ma matka ani czy rodzina była zdrowa. Rozporządzenie MRiRW z 27 marca 2026 r. w sprawie zwalczania zgnilca amerykańskiego (Dz.U. 2026 poz. 463) wymienia wśród zaleceń profilaktycznych, które powiatowy lekarz weterynarii przekazuje pszczelarzom, „niewprowadzanie do pasieki rodzin pszczelich o nieznanym stanie zdrowotnym” (§ 3 ust. 3 pkt 7). W praktyce:

• Osadź rój z dala od pasieki, na osobnym stanowisku, i obserwuj co najmniej przez pierwszy cykl czerwiu. Dopiero gdy czerw jest zwarty i zdrowy, przyłącz rój do pasieki.
• Nie łącz go od razu z własną rodziną ani nie przekładaj mu plastrów z czerwiem z pasieki.
• Osadzaj na węzie, nie na plastrach z zapasami. Pszczoły zużyją miód z wola na budowę, a z nim część ewentualnych przetrwalników.
• Sprawdź komunikaty powiatowego inspektoratu weterynarii. Przy podejrzeniu zgnilca w pasiece rozporządzenie przewiduje zakaz przemieszczania pszczół z pasieki i do niej, a po potwierdzeniu obszar zapowietrzony o promieniu co najmniej 3 km. Rodzinę złapaną w takim obszarze zgłoś i nie wywoź jej bez zgody PLW.
• Zapadnięte, ciemne zasklepy z otworkami i ciągnąca się nitką masa w komórkach to podejrzenie zgnilca: zgłoś je niezwłocznie powiatowemu lekarzowi weterynarii.

Warroza: krótkie okno bez czerwiu

Rój to okazja do leczenia, bo przez kilka pierwszych dni nie ma czerwiu krytego i wszystkie roztocza siedzą na pszczołach. Nie zakładaj, że rój jest czysty: Fries i współpracownicy (Apidologie, 2003) stwierdzili w Szwecji, że porażenie rojów późną jesienią nie różniło się istotnie od porażenia rodzin, które się wyroiły. Zabieg kwasem szczawiowym wykonaj w pierwszych dniach po osadzeniu, zanim pierwszy czerw zostanie zasklepiony, czyli w ciągu około tygodnia. Używaj wyłącznie produktów leczniczych weterynaryjnych dopuszczonych w Polsce i dawkuj według ulotki. Oxybee (bez recepty) jest przeznaczony dla rodzin bez czerwiu, bez ograniczenia do pory roku: 5 do 6 ml na obsiadaną uliczkę, najwyżej 54 ml na rodzinę, przy co najmniej 3 °C. Api-Bioxal (na receptę) według ulotki stosuje się zimą oraz wiosną i latem w rodzinach bez czerwiu lub z jego niewielką ilością. Ulotki obu produktów zabraniają stosowania w czasie pożytku i przy nadstawkach z miodem do odbioru. Rój osadzony w pełni pożytku, na przykład lipowego, ograniczasz więc metodą biotechniczną, np. plastrem-pułapką z czerwiem, i leczysz po pożytku. Pełne dawkowanie znajdziesz w artykule o warrozie.

Matka w roju

Po 1 do 2 tygodni sprawdź czerwienie: pierwak ma starą matkę, wtórak nieunasienioną. Starą matkę z roju najlepiej wymienić w sierpniu.

Do kogo należy rój? Art. 182 Kodeksu cywilnego

Własność roju reguluje art. 182 Kodeksu cywilnego:

• § 1: rój pszczół staje się niczyim, „jeżeli właściciel nie odszukał go przed upływem trzech dni od dnia wyrojenia”. W pościgu za rojem właściciel może wejść na cudzy grunt, ale musi naprawić wynikłą stąd szkodę.
• § 2: jeśli rój osiadł w cudzym ulu niezajętym, właściciel „może domagać się wydania roju za zwrotem kosztów”.
• § 3: jeśli rój osiadł w cudzym ulu zajętym, staje się własnością tego, do kogo należał rój w tym ulu, a dotychczasowy właściciel nie ma roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Co to oznacza w praktyce

• Widziałeś, jak rój wychodzi z twojej pasieki, i go szukasz: przez trzy dni rój jest twój, nawet jeśli siedzi na drzewie sąsiada. Możesz wejść na cudzy grunt, ale wypada najpierw zapytać, a szkody musisz naprawić.
• Znalazłeś rój nie wiadomo czyj: po trzech dniach od wyrojenia jest niczyim i może go zawłaszczyć ten, kto obejmie go w posiadanie. Na cudzej działce nadal potrzebujesz zgody jej właściciela, żeby wejść.
• Rój wszedł do twojej pustej pułapki lub ula: właściciel roju może domagać się jego wydania za zwrotem kosztów; według adw. Piotra Ruszkiewicza cytowanego przez Prawo.pl właściciel ula nabywa rój dopiero, gdy objął go w posiadanie, a pszczelarz nie odszukał go w ciągu trzech dni.
• Rój wszedł do zajętego ula: łączy się z tamtą rodziną i należy do jej właściciela.

Portal Prawo.pl (2020), cytując radcę prawnego dr. Kamila Szpyta, zwraca uwagę na dwie sytuacje graniczne. Wabienie roju, który osiadł w cudzym zajętym ulu, jest niedopuszczalne i według portalu mogłoby zostać uznane za usiłowanie kradzieży; samowolnie otwierać cudzego ula ani przenosić jego części też nie wolno. Jeśli rój wypłoszyła osoba trzecia, trzydniowy termin w ogóle nie zaczyna biec, a wobec sprawcy może zachodzić podejrzenie popełnienia przestępstwa.

Rój, który odleciał od pszczelarza i usiadł u sąsiada, to też najczęstszy początek sporu sąsiedzkiego. Jak sądy oceniają pasieki przy granicy działki na podstawie art. 144 k.c., opisujemy w artykule gdzie postawić ul.

Złapany rój a rejestracja pasieki

Od 2026 r. każdą pasiekę, bez względu na liczbę rodzin, zgłasza się powiatowemu lekarzowi weterynarii na podstawie ustawy o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795), a informację o położeniu pasieki i liczbie pni przekazuje się do 31 marca i do 30 września. Rój osadzony w zarejestrowanej pasiece wykazujesz w najbliższej aktualizacji. Jeśli to twoja pierwsza rodzina albo osadzasz rój w innym miejscu niż zgłoszona pasieka, zgłoś stanowisko niezwłocznie. Procedurę opisujemy w artykule o rejestracji pasieki.

Rój pszczół w ogrodzie: co zrobić?

Czy to na pewno pszczoły?

Rój to brązowe, żywe grono pszczół na gałęzi, płocie lub ścianie, bez osłonki. Gniazdo os lub szerszeni to szara kula z papieru z jednym otworem; wtedy dzwonisz do firmy usuwającej gniazda, a nie do pszczelarza. Wyjątek: gniazdo szerszenia azjatyckiego (żółte końce nóg, ciemny odwłok) zgłaszasz gminie lub RDOŚ, bo to gatunek obcy podlegający szybkiej eliminacji (zob. szerszeń azjatycki).

Co robić

1. Nie ruszaj roju. Wrocławski urząd miasta radzi: najlepiej go „nie ruszać, nie strącać, nie rzucać w niego niczym”. Nie polewaj go wodą ani środkiem owadobójczym.
2. Zachowaj odstęp. Komenda PSP w Sejnach zaleca w otwartym terenie nie zbliżać się do roju lub gniazda na mniej niż 20 m i nie drażnić owadów. Zabierz dzieci i zwierzęta, a osoby uczulone na jad trzymaj z daleka.
3. Zrób zdjęcie i zanotuj, na jakiej wysokości wisi rój.
4. Zadzwoń do pszczelarza. Najszybciej przez koło pszczelarzy, regionalny związek, sołtysa lub urząd gminy. Wrocławski urząd pisze, że pszczelarze przyjeżdżają i bezpłatnie zabierają pszczoły, a straż pożarna ma listę pszczelarzy, którzy pomagają przy takich zgłoszeniach.
5. Nie zwlekaj. Rój może odlecieć po pół godzinie albo wisieć kilka dni.

A straż pożarna?

Usuwanie rojów nie jest zwykłym zadaniem strażaków. Komenda w Nidzicy pisze wprost: „Państwowa Straż Pożarna interweniuje jedynie w wypadkach bezpośredniego zagrożenia dla życia ludzi ze strony owadów”, najczęściej w obiektach, gdzie przebywają dzieci lub osoby o ograniczonej sprawności. Komenda w Sejnach wymienia żłobki, przedszkola, szkoły, internaty, ośrodki wypoczynkowe, szpitale i przychodnie. W pozostałych budynkach działania strażaków ograniczają się do ewakuacji ludzi oraz wygrodzenia i oznakowania strefy, a usunięcie roju lub gniazda spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu, z powołaniem na art. 61 Prawa budowlanego. Wrocławski urząd dodaje, że strażacy najczęściej tylko ogradzają rój taśmą. Numer 112 zostaw na sytuację, w której ktoś został użądlony i ma objawy wstrząsu albo rój jest w miejscu realnie niebezpiecznym.

Rój w ścianie lub kominie

Gdy pszczoły weszły do szczeliny w ścianie, komina albo pod dach, to już zagnieżdżona rodzina z plastrami. Jej usunięcie wymaga doświadczonego pszczelarza lub firmy, a koszty ponosi właściciel budynku. Nie zatykaj otworu.

Rójka w polskim kalendarzu

Polska wiosna przesuwa się z południowego zachodu na północny wschód, więc i rójka przychodzi w różnych terminach. Na Dolnym Śląsku i w zachodniej Wielkopolsce pierwsze roje wychodzą już w maju, w centrum kraju szczyt przypada na koniec maja i czerwiec, a na Suwalszczyźnie, Mazurach i w górach o 1 do 3 tygodni później.

Okres	Co się dzieje	Twoje prace
marzec i kwiecień	oblot, rozwój wiosenny, pierwsze trutnie	ocena siły, zapasy, przygotowanie uli, odkładni i węzy
koniec kwietnia	szybki wzrost, sady, mniszek	ramka pracy, poszerzanie, wyrównywanie siły rodzin
maj	rzepak, pierwsze zaczerwione miseczki	drugi korpus, nadstawki, przeglądy co 7 do 9 dni, odkłady
koniec maja i czerwiec	szczyt rójki, akacja	odkład ze starą matką, nalot, Taranow; łapanie rojów
lipiec	lipa, gryka, pojedyncze wtóraki	kontrola czerwienia rojów i odkładów, izolacja matki przed końcem pożytku
sierpień	wychów pszczół zimowych	wymiana starych matek, leczenie warrozy, łączenie słabych rojów
wrzesień do lutego	brak rójki	zakarmianie, zimowla, plan wymiany matek; aktualizacja danych pasieki do 30 września i 31 marca

Najczęstsze pytania

Kiedy jest rójka pszczół w Polsce?

Nastrój rojowy pojawia się w silnych rodzinach zwykle w maju, a najwięcej rojów wychodzi pod koniec maja i w czerwcu, po rzepaku i sadach. Na Dolnym Śląsku i w zachodniej Polsce sezon zaczyna się wcześniej, na Podlasiu, Mazurach i w górach o 1 do 3 tygodni później. Pojedyncze roje, zwykle wtóraki, trafiają się jeszcze w lipcu. W tym czasie przeglądaj silne rodziny co 7 do 9 dni.

Jak długo rój wisi na gałęzi?

Od kilkudziesięciu minut do kilku dni. Rój czeka w gronie, aż pszczoły zwiadowcze wybiorą nowe mieszkanie. Według Uniwersytetu Florydy może to trwać od kilku minut do 4 dni. Im dłużej rój wisi, tym większa szansa, że za chwilę odleci, dlatego pszczelarza warto wezwać tego samego dnia. Nie strącaj roju samodzielnie, nie polewaj go wodą ani środkiem owadobójczym.

Czy straż pożarna zabiera roje pszczół?

Zwykle nie. Komendy PSP piszą, że interweniują tylko przy bezpośrednim zagrożeniu życia ludzi, najczęściej w szkołach, przedszkolach, szpitalach i podobnych obiektach. W innych przypadkach mogą co najwyżej ewakuować ludzi i ogrodzić miejsce taśmą, a usunięcie roju należy do właściciela lub zarządcy budynku. Najlepiej zadzwonić do pszczelarza z najbliższego koła; część komend i urzędów ma listę pszczelarzy, którzy odbierają roje.

Do kogo należy rój, który usiadł w moim ogrodzie?

Według art. 182 Kodeksu cywilnego rój pozostaje własnością pszczelarza, jeśli ten odszuka go przed upływem trzech dni od wyrojenia; w pościgu za rojem może wejść na cudzy grunt, ale musi naprawić szkodę. Po tym terminie rój staje się niczyim i może go objąć w posiadanie każdy, w praktyce za zgodą właściciela działki. Rój, który wszedł do cudzego zajętego ula, przechodzi na właściciela tamtej rodziny.

Czy rój pszczół jest niebezpieczny?

Rój jest zwykle łagodny. Pszczoły nie mają jeszcze czerwiu ani zapasów do obrony, a przed wylotem napełniły wole miodem. Każda pszczoła użądli jednak, gdy jest przygniatana lub atakowana. Zachowaj kilka metrów odstępu, zabierz dzieci i zwierzęta, a osoba uczulona na jad nie powinna podchodzić. Komenda PSP w Sejnach zaleca w otwartym terenie nie zbliżać się na mniej niż 20 m do gniazda lub roju.

Czy zrywanie mateczników zatrzyma rójkę?

Zwykle nie. Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie przypomina, że samo zrywanie mateczników tylko przedłuża nastrój rojowy, a nie go likwiduje. Rodzina dalej jest ciasna i ma nadmiar młodych pszczół, więc po kilku dniach buduje nowe mateczniki. Jeden przeoczony matecznik wystarczy, żeby rój wyszedł. Zrywanie ma sens tylko razem z prawdziwym zabiegiem: odkładem ze starą matką, nalotem lub podziałem rodziny.

Czy złapany rój trzeba zgłosić do weterynarii?

Tak, rój to nowa rodzina pszczela. Jeśli masz już pasiekę zarejestrowaną u powiatowego lekarza weterynarii, liczbę rodzin uaktualniasz w najbliższej informacji do 31 marca lub 30 września. Jeśli to twoja pierwsza rodzina, zgłoś pasiekę niezwłocznie. Rój osadzony w innym miejscu niż zarejestrowana pasieka to nowe stanowisko, które też trzeba zgłosić.

Co to jest rój pierwak, wtórak i śpiewak?

Pierwak to pierwszy rój, który wychodzi ze starą, unasienioną matką, zwykle wkrótce po zasklepieniu pierwszego matecznika. Wtórak, zwany też drugakiem, wychodzi około tygodnia później z młodą, nieunasienioną matką; przed jego wyjściem słychać w ulu tutanie i kwakanie matek, stąd nazwa śpiewak. Mogą wyjść jeszcze trzeciak i kolejne roje, coraz mniejsze, które skrajnie osłabiają rodzinę macierzystą.

Źródła

1. Kodeks cywilny, art. 182: rój pszczół, Standardy Prawa
2. Oxybee 39,4 mg/ml proszek i roztwór do sporządzania dyspersji do stosowania w ulu: charakterystyka produktu leczniczego weterynaryjnego (aktualizacja 23.11.2023), VET-ANIMAL (kopia polskiej ChPL)
3. Gdy rój ucieknie z ula, pszczelarz ma mało czasu na podjęcie poszukiwań (A. Partyk, 15.08.2020), Prawo.pl
4. Likwidacja zagrożeń od rojów lub gniazd owadów błonkoskrzydłych (pszczół, os, szerszeni itp.), Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Sejnach
5. Postępowanie z owadami: osy, pszczoły, szerszenie, Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Nidzicy
6. Rój pszczół przysiadł na poręczy mostu. Co zrobić i gdzie zgłosić? (10 czerwca 2023 r.), Urząd Miejski Wrocławia, wroclaw.pl
7. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795), Sejm RP, Dziennik Ustaw
8. Rozporządzenie MRiRW z dnia 27 marca 2026 r. w sprawie krajowych środków zwalczania zgnilca amerykańskiego pszczół (Dz.U. 2026 poz. 463), Sejm RP, Dziennik Ustaw
9. Miesięczne zalecenia pasieczne na Maj (Magda Gwaj, 2026), Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie
10. Rasy i linie pszczoły miodnej, Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Gdańsku
11. Zadanie 23: Analiza bioróżnorodności i zmienności wewnątrz populacji pszczół na podstawie cech użytkowych wybranych linii hodowlanych (sprawozdanie za 2025 r.), Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa
12. Zadanie 24: Analiza zdolności przystosowawczych i rozwojowych pszczół linii hodowlanych M Augustowska, M Północna i M Kampinoska (sprawozdanie za 2025 r.), Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa
13. Searching for the new features at potential penchants of bee colonies for putting in a swarming mood (J. Marcinkowski, J. Muszyńska, P. Skubida, Pszczelnicze Zeszyty Naukowe 42(1), 1998), FAO AGRIS
14. Opieka weterynaryjna oraz zwalczanie i profilaktyka chorób pszczół w pasiekach ekologicznych (dr hab. Małgorzata Bieńkowska, 2024), Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa w Puławach
15. Zakładanie pasieki. Poradnik młodego pszczelarza (J. Ślósarz, 2012), Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Karniowicach
16. Egzamin zawodowy ROL.03 (styczeń 2024), arkusz praktyczny 01: cofnięcie roju, Centralna Komisja Egzaminacyjna, udostępnione przez zawodowe.edu.pl
17. Swarm Control for Managed Beehives (ENY-160), J. D. Ellis, S. DeBerry, J. Crowley, University of Florida IFAS Extension
18. Create an artificial swarm with a Taranov split (R. Burlew, 1 marca 2021), American Bee Journal
19. Swarming Behavior of Honey Bees (Hymenoptera: Apidae) in Southeastern Louisiana (J. D. Villa, Annals of the Entomological Society of America, 2004), USDA-ARS
20. Nest site selection by the honey bee, Apis mellifera (T. D. Seeley, R. A. Morse, Insectes Sociaux 25, 323-337, 1978), Springer, Insectes Sociaux
21. Swarming in honey bees (Apis mellifera) and Varroa destructor population development in Sweden (I. Fries, H. Hansen, A. Imdorf, P. Rosenkranz, Apidologie 34, 2003), Apidologie