Propolis: skład polskiego kitu pszczelego, co potwierdzają badania, nalewka, uczulenie i status prawny

Propolis, czyli kit pszczeli, to żywiczna masa, którą pszczoły zbierają z pąków drzew, w Polsce głównie topoli, osiki i brzozy, i mieszają z woskiem, żeby uszczelnić i odkazić ul. W probówce ekstrakty propolisu hamują bakterie i grzyby, ale u ludzi dowody są skąpe: Unia Europejska nie dopuściła dla propolisu żadnego oświadczenia zdrowotnego, a sam kit należy do znanych przyczyn alergii kontaktowej. W polskich aptekach propolis występuje jako lek, suplement diety albo kosmetyk, i to rozróżnienie ma realne znaczenie.

W tym poradniku wyjaśniamy, z czego składa się polski propolis, co naprawdę wynika z badań (także polskich, które mają długą tradycję), jak odróżnić lek od suplementu, jak pszczelarze robią nalewkę propolisową, kto powinien jej unikać i ile kosztują produkty z kitem pszczelim w październiku 2026 r.

Czym jest propolis i po co pszczołom kit?

Propolis to mieszanina żywic roślinnych, wosku i niewielkiej ilości innych składników. W cieple jest miękki i lepki, na zimno twardnieje i staje się kruchy. Każdy pszczelarz zna go z przeglądów: skleja beleczki ramek z wrębami, oblepia odstępniki, osadza się na ściankach korpusu i na daszku. Przy zimnej pogodzie trzeba go odrywać dłutem pasiecznym, latem brudzi rękawice i rękawy bluzy.

Do czego kit służy rodzinie pszczelej

Pszczoły używają propolisu jak materiału budowlanego i środka higieny. Według przeglądu Michaela Simone-Finstroma i Marli Spivak z 2010 r. kit:

• uszczelnia szczeliny i zwęża wylotek przed zimą;
• wygładza i usztywnia ścianki gniazda;
• pokrywa ciała intruzów, których pszczoły nie są w stanie wynieść, na przykład myszy, przez co nie gniją one w ulu;
• tworzy warstwę na ściankach, która ogranicza rozwój drobnoustrojów.

Dzikie rodziny w dziuplach pokrywają kitem całe wnętrze, tworząc ciągłą „otoczkę propolisową”. W ulach z gładkimi, heblowanymi ściankami tej warstwy jest znacznie mniej. Autorzy przeglądu opisują doświadczenia, w których ścianki ula pokrywano ekstraktem propolisu; pszczoły z takich uli słabiej uruchamiały własne mechanizmy odpornościowe, co sugeruje, że kit działa jak element „odporności zbiorowej” rodziny. To ciekawy trop dla pszczelarzy, ale dotyczy zdrowia pszczół, a nie ludzi.

Kto zbiera żywicę

Żywicę zbiera niewielka grupa wyspecjalizowanych zbieraczek. Odrywają ją żuwaczkami z pąków i młodych liści, a następnie przenoszą w koszyczkach na tylnych nogach, tak jak obnóża pyłkowe. W ulu inne robotnice pomagają ją zdjąć, bo żywica jest tak lepka, że zbieraczka sama sobie nie poradzi. Simone-Finstrom i Spivak zwracają też uwagę, że udomowienie zmniejszyło skłonność pszczół miodnych do kitowania: pszczelarze przez pokolenia woleli rodziny, które mniej sklejają ramki.

Z czego pszczoły robią propolis w Polsce?

Skład propolisu zależy przede wszystkim od drzew, z których pochodzi żywica. W strefie umiarkowanej mówi się o propolisie typu topolowego, ale polskie badania pokazują, że obraz jest bardziej złożony.

Topola, osika i brzoza

Międzynarodowy zespół z udziałem badaczy z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (Popova i współpracownicy, Molecules, 2017) przeanalizował polski propolis metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas. Głównym źródłem żywicy okazała się topola czarna, ale w próbce było też wyjątkowo dużo kwasu p-kumarowego i ferulowego oraz ich estrów, charakterystycznych dla osiki. Polski kit może więc być mieszanką topolowo-osikową.

Waleri Isidorov i współpracownicy (Journal of Chemical Ecology, 2016) porównali propolis z kilku krajów Europy z żywicą z pąków siedmiu gatunków drzew: brzozy omszonej i brodawkowatej, osiki, topoli czarnej, kasztanowca, olszy czarnej i sosny zwyczajnej. Polska próbka pochodziła z okolic Białegostoku, z pasieki przy lesie mieszanym z sosną, osiką i brzozą brodawkowatą. Najciekawszy wynik: w żadnej próbce propolisu nie było znaczników brzozy brodawkowatej, choć jej pąki są bardzo żywiczne. Pszczoły wybierały inne źródła: brzozę omszoną, osikę i topolę czarną. Skład polskiej próbki był najbliższy żywicy brzozy omszonej, która rosła około pół kilometra od pasieki. Na północnym wschodzie Polski, gdzie topoli jest mniej, a brzozy i osiki więcej, propolis może mieć więc inny skład niż na zachodzie kraju.

Duże różnice między regionami

Badanie Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu (Woźniak i współpracownicy, Molecules, 2022) objęło próbki z różnych regionów Polski. Zawartość polifenoli w ekstraktach wahała się od 116 do 219 mg w przeliczeniu na kwas galusowy na gram, a flawonoidów od około 30 do 106 mg na gram. W każdej próbce był ester fenetylowy kwasu kawowego (CAPE), jeden z najlepiej zbadanych składników propolisu. Aktywność wobec bakterii różniła się między próbkami, wobec grzybów była ograniczona, a umiarkowane działanie na wirusy brodawczaka w hodowli komórkowej wykazały tylko dwie z pięciu próbek.

Dla konsumenta wniosek jest prosty: „propolis” na etykiecie nie oznacza jednej, powtarzalnej substancji. Dwa słoiczki surowego kitu z różnych pasiek mogą mieć zupełnie inny skład. Brazylijski propolis zielony, często obecny w importowanych preparatach, pochodzi z jeszcze innych roślin, więc wyniki badań z nim nie przenoszą się automatycznie na kit z polskiej pasieki.

Polska tradycja badań nad propolisem

Polska ma w historii badań nad kitem pszczelim wyjątkowe miejsce. Prof. Stan Scheller, mikrobiolog urodzony w 1928 r. we Lwowie, od 1966 r. badał propolis w Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu-Rokitnicy, gdzie od 1976 r. kierował Katedrą Mikrobiologii. Opracował własną metodę przygotowania etanolowego ekstraktu propolisu (w literaturze oznaczanego skrótem EEP).

W latach 1972 do 1974 w szpitalu i klinikach Śląskiej Akademii Medycznej w Bytomiu, w ramach pracy doktorskiej S. Kubackiej prowadzonej pod kierunkiem Schellera, leczono tym ekstraktem 100 pacjentów z trudno gojącymi się ranami: oparzeniami, owrzodzeniami żylnymi podudzi, odleżynami, ropnymi zapaleniami kości i stawów, zakażeniami ran pooperacyjnych i urazowych. Wszystkie te rany wcześniej nie reagowały na inne leczenie. Stosowano trzyprocentowy roztwór ekstraktu do płukania lub opatrunków. Jak podsumowują Kucharzewski i współpracownicy w artykule z 2013 r., około 66 procent ran wygoiło się całkowicie, 21 procent wyraźnie się poprawiło, a w 13 procentach leczenie nie przyniosło efektu.

To ważna karta polskiej medycyny, ale trzeba ją czytać z dzisiejszą wiedzą. Badanie nie miało grupy kontrolnej, więc nie wiadomo, ile ran zagoiłoby się przy samej starannej pielęgnacji. Dziś takie wyniki traktuje się jako zachętę do badań z randomizacją, a nie jako dowód skuteczności. Dziś badania nad propolisem prowadzi w Polsce wiele ośrodków, między innymi w Lublinie, Poznaniu i Białymstoku, a ich prace cytujemy poniżej.

Co mówią badania o działaniu propolisu?

W laboratorium: wyraźne efekty

Ekstrakty propolisu hamują w hodowlach wzrost wielu bakterii, zwłaszcza Gram-dodatnich, i drożdżaków Candida albicans. Działają przeciwutleniająco i wpływają na komórki nowotworowe w hodowli. Popova i współpracownicy opisali na przykład działanie ekstraktu polskiego propolisu na bakterie przy stężeniu minimalnym około 1 mg/ml oraz umiarkowane działanie przeciwgrzybicze. To jednak stężenia, których nie da się osiągnąć w organizmie po wypiciu kilkudziesięciu kropli nalewki.

U ludzi: mało dobrych badań

Badań klinicznych jest niewiele i zwykle są małe. Przykład: brazylijskie badanie BeeCovid z 2021 r. objęło 124 pacjentów hospitalizowanych z powodu Covid-19. Chorzy, którzy oprócz standardowego leczenia dostawali ekstrakt zielonego propolisu, wychodzili ze szpitala szybciej (mediana 7 i 6 dni w dwóch dawkach) niż grupa kontrolna (12 dni). Było to jednak badanie otwarte, bez placebo, z brazylijskim propolisem zielonym i w szpitalu, więc nie mówi nic o kroplach z polskiej apteki na przeziębienie.

Gardło i odporność

Najczęściej kupujemy propolis „na gardło” i „na odporność”. Właśnie tych obszarów dotyczyła ocena Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 2010 r. Eksperci przeanalizowali zgłoszone oświadczenia zdrowotne dla propolisu i jego flawonoidów, między innymi dotyczące górnych dróg oddechowych, jamy ustnej, odporności i działania przeciwutleniającego. Żadnego nie uznali za udowodnione. Spray może chwilowo złagodzić drapanie w gardle, ale nie wyleczy infekcji.

Podsumowując stan wiedzy:

Zastosowanie	Co wiemy	Ocena
Działanie na bakterie i grzyby	wyraźne w probówce, zależne od próbki	brak przełożenia na leczenie
Rany i oparzenia	obiecujące, ale stare lub małe badania	do potwierdzenia
Gardło, przeziębienie	brak przekonujących badań	oświadczenia odrzucone przez EFSA
Odporność	brak przekonujących badań	oświadczenia odrzucone przez EFSA
Covid-19	jedno otwarte badanie z propolisem brazylijskim	za mało danych

O tym, jak podobnie wygląda sprawa z miodem, który ma nieco lepiej udokumentowane działanie na kaszel u dzieci, piszemy w artykule o właściwościach miodu.

Lek, suplement czy kosmetyk: status propolisu w Polsce

To, jak propolis jest traktowany przez prawo, zależy od tego, jak produkt jest przedstawiany i czy przeszedł rejestrację.

Leki z propolisem

Według Prawa farmaceutycznego (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 750, art. 2 pkt 32) produktem leczniczym jest substancja lub mieszanina „przedstawiana jako posiadająca właściwości zapobiegania lub leczenia chorób”. Taki produkt może trafić do obrotu tylko z pozwoleniem (art. 3 ust. 1). Leków z propolisem jest w Polsce niewiele. Przykładem jest Propolisol (Farmina, Kraków), płyn do natryskiwania na skórę z etanolowym wyciągiem z kitu pszczelego, wydawany bez recepty. Ulotka wskazuje go przy stanach zapalnych skóry, skaleczeniach, drobnych uszkodzeniach skóry i oparzeniach pierwszego stopnia, a wspomagająco przy niewielkich odmrożeniach i odleżynach. Zaznacza też, że to lek tradycyjny, którego skuteczność opiera się wyłącznie na długim okresie stosowania, a nie na badaniach kontrolowanych. Ulotka podaje też, że lek zawiera 93 procent etanolu, nie zaleca go dzieciom poniżej 6 lat i każe zrobić próbę uczuleniową na zgięciu łokciowym.

Drugim przykładem jest maść propolisowa 3% (30 mg/g) produkcji Farminy, też lek bez recepty. Według ulotki stosuje się ją tradycyjnie przy drobnych urazach i otarciach skóry, oparzeniach pierwszego stopnia, niewielkich ropnych zmianach skórnych oraz wspomagająco przy owrzodzeniach żylakowych podudzi i odleżynach; i tu skuteczność opiera się wyłącznie na długim okresie stosowania. Uwaga: w aptekach stoją obok siebie maści propolisowe o podobnych nazwach, z których część to kosmetyki. Status konkretnego produktu najlepiej sprawdzić na opakowaniu (lek ma numer pozwolenia i ulotkę) albo w Rejestrze Produktów Leczniczych prowadzonym przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Prawo farmaceutyczne zna też leki apteczne, sporządzane w aptece według receptury farmakopealnej, oraz recepturowe, przygotowywane na podstawie recepty lekarza. Maść z propolisem może więc powstać w aptece na receptę, ale to nie to samo co maść ze słoiczka kupiona na targu.

Suplementy diety z propolisem

Większość kropli, tabletek do ssania i kapsułek z propolisem to suplementy diety, czyli żywność. Przedsiębiorca, który wprowadza suplement do obrotu po raz pierwszy, musi powiadomić Głównego Inspektora Sanitarnego (art. 29 i następne ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia), przez formularz elektroniczny. GIS prowadzi publiczny rejestr zgłoszonych produktów. Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację poselską z września 2024 r. podkreśla jednak, że powiadomienie nie jest zezwoleniem: polskie władze nie wydają dokumentów dopuszczających żywność do obrotu, a za bezpieczeństwo odpowiada producent. GIS może po zgłoszeniu wszcząć postępowanie wyjaśniające i zażądać dowodów, że produkt spełnia wymagania.

Zespół do spraw Suplementów Diety, organ doradczy Głównego Inspektora Sanitarnego działający w ramach Rady Sanitarno-Epidemiologicznej, od 2021 r. ocenia substancje i surowce roślinne stosowane w suplementach i wydaje w tej sprawie uchwały, na przykład o pieprzu metystynowym (kava). Nie znaleźliśmy uchwały dotyczącej propolisu.

Czego nie wolno pisać na etykiecie

Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie przypomina, że etykieta, prezentacja i reklama suplementu nie mogą przypisywać mu właściwości zapobiegania chorobom ani ich leczenia. Ponieważ dla propolisu w unijnym rejestrze nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, hasła w rodzaju „naturalny antybiotyk”, „działa przeciwwirusowo” czy „wzmacnia odporność” nie powinny pojawiać się ani na suplementach, ani na słoiczkach od pszczelarza. Jeśli producent chce mówić o odporności, musi oprzeć się na innym składniku z dopuszczonym oświadczeniem, na przykład na witaminie C, i stąd biorą się popularne mieszanki „propolis z witaminą C”.

Co z tego wynika dla pszczelarza

Pszczelarz, który sprzedaje butelkę nalewki z napisem „na gardło” albo „na rany”, przedstawia ją jako lek bez pozwolenia. Sprzedaż nalewki jako suplementu diety oznacza z kolei obowiązki przedsiębiorcy spożywczego, z powiadomieniem GIS włącznie. Przepisy o sprzedaży bezpośredniej i rolniczym handlu detalicznym pisano przede wszystkim z myślą o miodzie; zanim zaczniesz sprzedawać surowy kit lub nalewkę, zapytaj w powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej i u powiatowego lekarza weterynarii, w jakim trybie możesz to robić. Ogólne zasady sprzedaży produktów z pasieki opisujemy w artykule o miodobraniu.

Nalewka propolisowa: jak się ją robi i na co uważać

Nalewka propolisowa, czyli roztwór kitu w alkoholu, to w Polsce najpopularniejsza domowa postać propolisu. Alkohol rozpuszcza żywice i związki fenolowe, a wosk i zanieczyszczenia zostają w osadzie.

Przepis ośrodka doradztwa rolniczego

Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, w opracowaniu „Propolis bez tajemnic”, podaje taki przepis:

1. 50 g rozdrobnionego propolisu (najłatwiej zetrzeć go na tarce lub potłuc po zamrożeniu);
2. 350 ml spirytusu etylowego;
3. 150 ml letniej przegotowanej wody.

Składniki zamyka się w butelce i trzyma w temperaturze pokojowej przez dwa do trzech tygodni, codziennie wstrząsając. Potem nalewkę przesącza się przez watę, gazę lub filtr do kawy i przelewa do ciemnej butelki, najlepiej z zakraplaczem. Przy spirytusie 95-procentowym taki roztwór ma moc około 65 procent alkoholu, a propolisu jest w nim mniej więcej 10 procent wagowo-objętościowo; stąd potoczna nazwa „nalewka 10%”. Część kitu zawsze zostaje w osadzie, więc rzeczywista zawartość rozpuszczonych składników jest niższa.

W tym samym opracowaniu są też dawki, na przykład 15 do 20 kropli na cukier trzy razy dziennie przy infekcjach czy płukanki. Pochodzą z tradycji ludowej i broszur pszczelarskich, a nie z badań klinicznych, dlatego ich nie powielamy. Broszura sama zaznacza, że przed użyciem warto zapytać lekarza, bo część osób jest uczulona.

Ryzyka domowej nalewki

• Alkohol. Nalewka ma moc mocnej wódki. Nie nadaje się dla dzieci, kobiet w ciąży, osób leczących się z uzależnienia, kierowców tuż przed jazdą ani osób, które przyjmują leki wchodzące w interakcje z alkoholem. Apteczne krople z propolisem też zwykle zawierają kilkadziesiąt procent etanolu: sprawdź etykietę.
• Uczulenie. Domowa nalewka może być bardziej stężona niż produkt z apteki, a jej skład jest nieznany. Przed pierwszym użyciem nałóż kroplę rozcieńczonej nalewki na skórę zgięcia łokciowego i obserwuj miejsce przez dobę.
• Zanieczyszczenia. Kit zeskrobany z ula zawiera wosk, drzazgi, fragmenty pszczół, a z malowanych uli także farbę. Czysty surowiec z kratki to podstawa.
• Pozostałości leków weterynaryjnych. Alkohol wyciąga z kitu także substancje rozpuszczalne w tłuszczach, w tym pozostałości środków przeciw warrozie (o tym dalej).

Maść propolisową robi się w domu, odparowując nalewkę w kąpieli wodnej do zagęszczenia i mieszając ją z wazeliną. Do ran, zwłaszcza głębokich, zakażonych lub u osób z cukrzycą, lepiej sięgnąć po środki z apteki i skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką.

Uczulenie na propolis: najważniejsze ryzyko

Propolis jest jednym z częstszych alergenów kontaktowych wśród produktów naturalnych. Od 2019 r. znajduje się w europejskiej serii podstawowej testów płatkowych, którą dermatolodzy wykonują przy podejrzeniu wyprysku kontaktowego.

Ilu pacjentów i pszczelarzy jest uczulonych

Szwedzkie badanie Nyman i współpracowników (2021) objęło 1470 pacjentów kierowanych na testy płatkowe. Testowano cztery rodzaje propolisu różnego pochodzenia, a odsetek dodatnich wyników wynosił, zależnie od preparatu, od 1,3 do 5,8 procent. Uczuleni na propolis często reagowali też na balsam peruwiański, klasyczny wskaźnik uczulenia na substancje zapachowe.

Polskie dane dotyczą przede wszystkim pszczelarzy. Katarzyna Basista i Barbara Filipek z Uniwersytetu Jagiellońskiego (Postępy Dermatologii i Alergologii, 2012) rozesłały ankiety do 2540 pszczelarzy, odpowiedziało 558. Uczulenie na propolis zgłosiło 3,05 procent z nich. Aż 72 procent ankietowanych stosowało propolis w celach leczniczych; wśród 2205 członków rodzin, którzy go używali, uczulenie wystąpiło u 0,63 procent. Najwyższe ryzyko miały osoby z chorobami alergicznymi: wśród pszczelarzy z takimi schorzeniami uczulony na propolis był mniej więcej co piąty, a z czterech osób z atopowym zapaleniem skóry uczulone były trzy. Większość reakcji była łagodna lub umiarkowana, ale dwie na siedemnaście określono jako bardzo silne. Większości uczulonych, którzy stosowali propolis leczniczo, wystarczyło go odstawić.

Jak wygląda alergia na propolis

• Na skórze: swędzący, zaczerwieniony wyprysk w miejscu kontaktu, czasem z pęcherzykami i sączeniem. U pszczelarzy typowe są zmiany na palcach i dłoniach po pracy z ramkami, rzadziej zmiany pojawiają się na twarzy.
• Po kroplach lub tabletkach do ssania: zapalenie warg, obrzęk i nadżerki w jamie ustnej, pieczenie języka.
• Rzadko: reakcje ogólne. Ciężkie objawy, takie jak duszność czy obrzęk twarzy, wymagają pilnej pomocy.

Pszczelarzom przy wyłamywaniu kitu z kratek i robieniu nalewki zalecamy rękawice nitrylowe. Jeśli po przeglądach pojawia się nawracający wyprysk na rękach, warto zrobić testy płatkowe u dermatologa, zabierając ze sobą własny propolis.

Kto nie powinien stosować propolisu?

Ostrożność, a najlepiej rezygnacja z propolisu, dotyczy:

• osób uczulonych na produkty pszczele, a także na balsam peruwiański, kalafonię (żywicę sosnową) i kompozycje zapachowe;
• osób z atopowym zapaleniem skóry, astmą i innymi chorobami alergicznymi, u których, jak pokazują dane z Krakowa, uczulenie zdarza się znacznie częściej;
• kobiet w ciąży i karmiących piersią: brakuje danych o bezpieczeństwie, a krople zawierają alkohol, więc decyzję trzeba podjąć z lekarzem;
• dzieci: nalewki alkoholowe w ogóle odpadają, a inne postaci tylko po rozmowie z pediatrą lub farmaceutą;
• osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub czekających na zabieg: zapytaj lekarza lub farmaceutę;
• osób, które mają unikać alkoholu z powodów zdrowotnych lub z powodu przyjmowanych leków.

Propolis nie zastępuje leczenia. Angina z wysoką gorączką, zapalenie zatok trwające ponad tydzień, rana, która się nie goi, czy infekcja u małego dziecka wymagają lekarza, a nie kolejnej butelki kropli.

Jak pozyskać propolis w pasiece?

Zeskrobywanie czy kratka

Najprostsza metoda to zeskrobywanie kitu dłutem pasiecznym z beleczek, odstępników i krawędzi korpusów podczas przeglądów. Taki surowiec zawiera dużo wosku, drewna i fragmentów pszczół, a z malowanych lub impregnowanych uli także drobiny farby. Nadaje się co najwyżej na własny użytek.

Znacznie czystszy propolis daje kratka propolisowa (siatka do pozyskiwania propolisu), czyli elastyczna, plastikowa kratka z wąskimi szczelinami. Instytut Pszczelarstwa w Celle zaleca oczka mniejsze niż 5 mm. Pszczoły zakitowują każdą szczelinę, przez którą nie mogą przejść, zwłaszcza gdy przez nią wpada światło lub wieje.

Krok po kroku z kratką

1. Załóż kratkę bezpośrednio na górne beleczki ramek, w miejsce maty lub powałki, w ulu wielkopolskim, Dadanta czy Langstrotha tak samo. Wybieraj silne, zdrowe rodziny.
2. Daj bodziec: lekko uchyl daszek lub zdejmij ocieplenie, tak by przez kratkę przechodziło nieco światła i powietrza. Pszczoły najchętniej kitują od lata do jesieni, gdy przygotowują gniazdo do zimy.
3. Zdejmij kratkę, gdy szczeliny są dobrze wypełnione, i to na tyle wcześnie przed zimowlą, by rodzina zdążyła uszczelnić gniazdo.
4. Zamroź: według Celle zimny propolis staje się kruchy. Włóż kratkę w czystym worku na kilka godzin do zamrażarki.
5. Wyłam kit: zginaj i opukuj zamrożoną kratkę nad czystą miską. Wybierz większe zanieczyszczenia i rozdrobnij kit, póki jest zimny.
6. Przechowuj surowy propolis zamrożony, szczelnie zamknięty i w ciemności, albo od razu przerób go na nalewkę.

Ile propolisu można zebrać

Instytut w Celle podaje jako orientacyjną wartość około 100 g propolisu na rodzinę rocznie, przy mniej więcej 10 mg przynoszonych w jednym locie. Polskich danych o średniej wydajności nie znaleźliśmy. W praktyce wiele zależy od rasy: Simone-Finstrom i Spivak zwracają uwagę, że selekcja zmniejszyła skłonność do kitowania. Różnice między liniami, a nawet między rodzinami w jednej pasiece, bywają duże. Liczy się też okolica: pasieki przy lasach z topolą, osiką i brzozą mają więcej materiału. O drzewach, które dają pszczołom pożytek i żywicę, piszemy w artykule o roślinach miododajnych.

Pozostałości w propolisie: warroza i środowisko

Propolis składa się z żywic i wosku, a oba te składniki zatrzymują substancje rozpuszczalne w tłuszczach. Najlepiej udokumentowane są pozostałości środków przeciw warrozie. Szwajcarskie Centrum Badań Pszczelich w Liebefeld (Bogdanov i współpracownicy, 1998) wykryło fluwalinat w 26 z 27 próbek propolisu zebranych w 1996 r., w czasach, gdy syntetyczne akarycydy były tam powszechnie stosowane.

Polskie dane dotyczą wosku, a nie samego propolisu; wyników badań pozostałości w polskim kicie nie znaleźliśmy. Laboratorium Instytutu Ogrodnictwa PIB w Puławach w latach 2015 do 2020 przebadało 173 próbki wosku i węzy: tau-fluwalinat wykryto w około 28 procentach próbek wosku, a kumafos w około 18 procentach. Amitrazu ani jego metabolitów nie wykryto w żadnej próbce, co zgadza się z tym, że ta substancja szybko się rozkłada.

Praktyczne zasady dla pszczelarza:

• nie zakładaj kratek propolisowych w czasie leczenia przeciw warrozie, zwłaszcza paskami z pyretroidem flumetryną (Bayvarol, PolyVar Yellow); kratkę kładź dopiero po zakończeniu zabiegów i zdjęciu pasków;
• stosuj wyłącznie leki weterynaryjne dopuszczone do obrotu, zgodnie z ulotką; więcej o zabiegach piszemy w artykule o warrozie;
• nie zeskrobuj kitu z malowanych, lakierowanych ani impregnowanych elementów;
• wymieniaj węzę na sprawdzoną, bo stary, zanieczyszczony wosk przenosi pozostałości dalej;
• unikaj stawiania pasieki przy ruchliwych drogach i intensywnie opryskiwanych uprawach.

Jeśli kit zawiera takie pozostałości, przechodzą one do nalewki, bo alkohol dobrze je rozpuszcza. Czysty surowiec to więc nie tylko kwestia estetyki.

Ile kosztuje propolis i jak wybrać produkt?

Ceny w październiku 2026 r.

Przykładowe ceny z polskich aptek (najniższe ceny w porównywarce GdziePoLek, październik 2026 r.):

Produkt	Opakowanie	Cena od
Propolis krople 7%	20 ml	14,16 zł
Propolis krople 20% (Farmapia)	20 ml	21,78 zł
Propolis aerozol 7%	20 ml	15,81 zł
Maść propolisowa 7%	20 g	12,25 zł
Maść propolisowa Forte 20% (Apipol-Farma)	20 g	19,02 zł
Surowy kit pszczeli BeeActive (Roztocze)	50 g	36,99 zł

Surowy propolis z polskiej pasieki w aptece internetowej kosztuje więc w przeliczeniu około 740 zł za kilogram. U pszczelarzy ceny bywają niższe, ale bardzo różne, a jakość, czystość i pochodzenie trudno sprawdzić bez analizy laboratoryjnej.

Na co patrzeć przy zakupie

• Status produktu: lek ma numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu i ulotkę; suplement ma napis „suplement diety” i zalecaną porcję; kosmetyk ma skład INCI.
• Zawartość propolisu: podana w procentach i najlepiej w miligramach na mililitr lub tabletkę. Procent bez dodatkowych informacji niewiele mówi, bo nie wiadomo, czy dotyczy surowego kitu, czy suchego ekstraktu.
• Alkohol: w kroplach i aerozolach zwykle wysoki; ważne dla dzieci, kobiet w ciąży i kierowców.
• Pochodzenie: polski propolis typu topolowo-osikowego różni się od brazylijskiego zielonego czy czerwonego.
• Obietnice: produkt, który „leczy”, „zwalcza wirusy” albo jest „naturalnym antybiotykiem”, łamie przepisy o oświadczeniach zdrowotnych. To dobry powód, by poszukać innego producenta.

Jeśli interesują cię inne produkty pszczele, przeczytaj nasz poradnik jak wybrać miód oraz artykuł o mleczku pszczelim, które w aptekach często stoi na tej samej półce co propolis i budzi podobne pytania o skuteczność i alergię.

Najczęstsze pytania

Czy propolis pomaga na ból gardła i przeziębienie?

Nie ma na to wystarczających dowodów. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ocenił w 2010 r. zgłoszone oświadczenia zdrowotne dla propolisu, także dotyczące gardła i odporności, i żadnego nie uznał. Działanie na bakterie w probówce nie oznacza działania w organizmie. Przy wysokiej gorączce, dużym bólu przy przełykaniu lub objawach trwających kilka dni idź do lekarza.

Kto nie powinien stosować propolisu?

Osoby uczulone na produkty pszczele, balsam peruwiański, kalafonię lub substancje zapachowe oraz osoby z atopowym zapaleniem skóry. Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny sięgać po propolis bez porady lekarza, bo brakuje danych o bezpieczeństwie, a krople zawierają alkohol. Nalewki nie podaje się dzieciom ani osobom, które muszą unikać alkoholu.

Jak zrobić nalewkę propolisową w domu?

Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego podaje przepis: 50 g rozdrobnionego propolisu, 350 ml spirytusu i 150 ml letniej przegotowanej wody. Butelkę trzyma się zamkniętą w temperaturze pokojowej przez dwa do trzech tygodni, codziennie wstrząsając, potem przesącza i przelewa do ciemnej butelki. Przed pierwszym użyciem zrób próbę uczuleniową na skórze i pamiętaj, że to mocny alkohol.

Czy propolis jest lekiem czy suplementem diety?

Może być jednym i drugim, a także kosmetykiem. Lekiem jest tylko produkt z pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu, jak Propolisol w płynie do natryskiwania na skórę. Krople i tabletki z propolisem to zwykle suplementy diety, zgłoszone Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu. Takie zgłoszenie nie jest zezwoleniem ani potwierdzeniem skuteczności, a suplementowi nie wolno przypisywać zapobiegania ani leczenia chorób.

Jak rozpoznać uczulenie na propolis?

Najczęściej pojawia się swędzący, zaczerwieniony wyprysk w miejscu kontaktu: na ustach, wokół ust, na twarzy lub na palcach pszczelarza, czasem z pęcherzykami. Po kroplach mogą obrzęknąć wargi i śluzówka jamy ustnej. Podejrzenie potwierdza dermatolog testem płatkowym. Do badania warto zabrać preparat, którego się używało, bo propolis z różnych pasiek ma bardzo różny skład.

Ile propolisu daje jedna rodzina pszczela?

Niewiele. Instytut Pszczelarstwa w Celle podaje orientacyjnie około 100 g na rodzinę rocznie, przy mniej więcej 10 mg przynoszonych w jednym locie. Ilość zależy od rasy, okolicznych drzew i metody. Kratka propolisowa położona na ramkach daje czystszy surowiec niż zeskrobywanie kitu z beleczek i ścianek ula podczas przeglądów i łatwiej go potem oczyścić.

Czy propolis to naturalny antybiotyk?

Nie w medycznym sensie. Ekstrakty propolisu hamują wzrost bakterii i grzybów w badaniach laboratoryjnych, ale aktywność silnie zależy od pochodzenia próbki, a dobrych badań klinicznych brakuje. Propolis nie zastąpi antybiotyku przepisanego na zakażenie bakteryjne. Na żywności, także na suplementach, nie wolno też pisać, że działa przeciwbakteryjnie czy przeciwwirusowo, bo takich oświadczeń nie dopuszczono.

Jak przechowywać surowy propolis i nalewkę?

Surowy propolis najlepiej przechowywać w zamrażarce, szczelnie zamknięty i chroniony przed światłem; tak radzi Instytut Pszczelarstwa w Celle. Zamrożony kit jest kruchy i łatwo go rozdrobnić przed robieniem nalewki. Gotową nalewkę trzyma się w szczelnie zamkniętej, ciemnej butelce, najlepiej z zakraplaczem. Kupione krople, maści i aerozole przechowuj zgodnie z etykietą lub ulotką.

Źródła

1. Odpowiedź Ministra Zdrowia na interpelację nr 4692 w sprawie suplementów diety (25 września 2024 r.), Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwo Zdrowia
2. Suplementy diety: powiadomienie Głównego Inspektora Sanitarnego, rejestr produktów, wymagania, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie
3. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 750), Infor.pl, akty prawne
4. Propolisol, płyn do natryskiwania na skórę (25 mg/ml): ulotka dla pacjenta, Medicover, baza leków
5. Maść propolisowa 3% (30 mg/g), maść: ulotka dla pacjenta, Medicover, baza leków
6. Propolis, płyny: zestawienie produktów i cen w aptekach (dostęp październik 2026), GdziePoLek.pl
7. BeeActive, propolis kit pszczeli 50 g (cena z października 2026 r.), Apteka Gemini
8. Propolis bez tajemnic (oprac. J. Cichocki na podstawie broszury E. Mirkowicz „Produkty pszczele”), Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu
9. Allergy to propolis in Polish beekeepers (K. M. Basista, B. Filipek, Postępy Dermatologii i Alergologii 29(6), 440 do 445, 2012), Termedia, Uniwersytet Jagielloński
10. Stan Scheller: The Forerunner of Clinical Studies on Using Propolis for Poor and Chronic Nonhealing Wounds (M. Kucharzewski i in., Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2013), Hindawi, ProQuest
11. Characterization and Biological Evaluation of Propolis from Poland (M. Popova i in., Molecules 22(7), 1159, 2017), MDPI Molecules, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
12. Biological Activity and Chemical Composition of Propolis from Various Regions of Poland (M. Woźniak i in., Molecules 28(1), 141, 2022), Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, DOAJ
13. Selective Behaviour of Honeybees in Acquiring European Propolis Plant Precursors (V. A. Isidorov i in., Journal of Chemical Ecology, 2016), Springer
14. Pozostałości akarycydów w wosku i węzie pszczelej, raport z programu wieloletniego 2015 do 2020 (T. Szczęsna, 2020), Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa
15. Acaricide residues in honey, beeswax and propolis (S. Bogdanov, V. Kilchenmann, A. Imdorf, Journal of Apicultural Research 37, 57 do 67, 1998), Agroscope, Zentrum für Bienenforschung Liebefeld
16. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to propolis and flavonoids in propolis (EFSA Journal 2010;8(10):1810), EFSA, Panel NDA; repozytorium Università degli Studi di Milano
17. Patch Testing with Propolis of Different Geographical Origins in a Baseline Series (G. Nyman i in., Acta Dermato-Venereologica, 2021), Acta Dermato-Venereologica, Medical Journals Sweden
18. Efficacy of Brazilian green propolis (EPP-AF) as an adjunct treatment for hospitalized COVID-19 patients (BeeCovid, Biomedicine & Pharmacotherapy 138, 111526, 2021), Elsevier, EM-Consulte
19. Steckbrief Propolis (W. von der Ohe, 2006), LAVES Institut für Bienenkunde Celle
20. Propolis and bee health: the natural history and significance of resin use by honey bees (M. Simone-Finstrom, M. Spivak, Apidologie 41, 2010), Apidologie