Mleczko pszczele: skład, co mówią badania, przeciwwskazania, przechowywanie i status prawny w Polsce

Mleczko pszczele to biała, kremowa wydzielina gruczołów młodych pszczół robotnic, którą rodzina karmi wszystkie młode larwy, a przyszłe matki przez cały czas ich rozwoju. Dla ludzi nie ma ono żadnego działania zdrowotnego potwierdzonego na tyle, by Unia Europejska pozwoliła o nim pisać na etykiecie, za to u osób z astmą i alergią może wywołać ciężką reakcję. W Polsce kupisz je głównie jako suplement diety w kapsułkach, rzadziej świeże, prosto z pasieki.

Poniżej wyjaśniamy, z czego się składa, co naprawdę wynika z badań, kto powinien go unikać, jak pszczelarze je pozyskują, jak je przechowywać i ile kosztuje w październiku 2026 r.

Czym jest mleczko pszczele i po co rodzinie pszczelej?

Wydzielina karmicielek, nie zbiór z kwiatów

W odróżnieniu od miodu, pyłku czy propolisu mleczko nie pochodzi spoza ula. Wytwarzają je pszczoły karmicielki, mniej więcej w pierwszych dwóch tygodniach życia, w gruczołach gardzielowych i żuwaczkowych. Ma barwę od białej do jasnokremowej, konsystencję gęstej śmietany, smak kwaśny i lekko piekący. Według FAO jego pH wynosi 3,6 do 4,2.

Karmicielki odkładają mleczko na dno komórek. Dostaje je każda młoda larwa, z której ma wyrosnąć robotnica, truteń czy matka. Po kilku dniach dieta larw robotnic się zmienia: dostają pokarm z dodatkiem miodu i pyłku. Larwa w mateczniku jest natomiast obficie karmiona mleczkiem do końca żerowania. To pokarm i komórka, a nie inne geny, decydują, że z zapłodnionego jaja rozwija się matka pszczela. Matka rozwija się od jaja do wygryzienia 16 dni, robotnica 21, a truteń 24.

Królewski pokarm i mit „cudownej” substancji

Matka pszczela dostaje mleczko od robotnic przez całe życie i żyje kilka lat, a letnia robotnica kilka tygodni. Z tej różnicy narodził się mit eliksiru młodości. To jednak skrót myślowy: to, co steruje rozwojem larwy pszczoły, nie mówi nic o działaniu łyżeczki mleczka u dorosłego człowieka.

Nawet sam mechanizm u pszczół jest bardziej złożony, niż sądzono. W 2011 r. japoński badacz Masaki Kamakura ogłosił, że za rozwój matki odpowiada jedno białko mleczka, nazwane rojaliną. Zespół z Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle (Buttstedt i współpracownicy, Nature, 2016) nie zdołał tego powtórzyć: larwy karmione mleczkiem bez rojaliny i tak rozwijały się w matki. Dziś przyjmuje się, że decyduje cała mieszanina i ilość pokarmu, a nie jedna „cudowna” cząsteczka.

Skład mleczka pszczelego: woda, białka, cukry i 10-HDA

Główne składniki

Skład zależy od pory roku, rasy pszczół, pożytku i wieku larw w chwili zbioru. Najlepszym punktem odniesienia jest międzynarodowa norma ISO 12824:2016, która podaje wymagania dla świeżego mleczka:

Składnik	Wymaganie ISO 12824:2016 (mleczko świeże)
Woda	62,0 do 68,5 %
Białko	11 do 18 %
Cukry ogółem	7 do 18 %
Lipidy	2 do 8 %
Kwas 10-HDA	co najmniej 1,4 %

W uproszczeniu: świeże mleczko to w dwóch trzecich woda, a resztę dzielą między siebie białka, cukry i tłuszcze. Większość białek to tak zwane główne białka mleczka (MRJP), a jedno z nich, MRJP3, opisano jako przyczynę ciężkiej reakcji alergicznej (o tym dalej). Osobnych wymagań dla mleczka liofilizowanego norma nie stawia.

10-HDA, znacznik autentyczności

Frakcja tłuszczowa mleczka jest wyjątkowa. Tworzą ją głównie krótkie kwasy tłuszczowe o 8 i 10 atomach węgla, przede wszystkim kwas 10-hydroksy-2-decenowy, czyli 10-HDA. W takiej ilości nie występuje on w żadnej innej naturalnej żywności, dlatego służy do oceny autentyczności. Mleczko rozcieńczone, podrobione albo źle przechowywane ma go mniej. Przegląd zespołu z Katedry Chemii Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (Kocot i współpracownicy, 2018) podkreśla, że tego charakterystycznego kwasu tłuszczowego nie opisano w żadnym innym naturalnym surowcu ani produkcie pszczelim.

Hormony i witaminy: mniej, niż obiecują reklamy

Czasem można przeczytać, że mleczko jest bogate w hormony. FAO podaje, że gram świeżego mleczka zawiera około 0,012 µg testosteronu, a dorosły mężczyzna wytwarza codziennie od 250 tysięcy do miliona razy więcej. W takiej dawce żadnego efektu nie należy się spodziewać. Mleczko zawiera witaminy z grupy B, ale w kilkuset miligramach dziennie ich ilość jest znikoma w porównaniu ze zwykłą dietą.

Mleczko pszczele: co potwierdzają badania?

Ocena EFSA: dwanaście oświadczeń, żadne nie przeszło

Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 pozwala umieszczać na żywności, w tym na suplementach diety, tylko oświadczenia zdrowotne dopuszczone przez Komisję Europejską po ocenie Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). W 2011 r. EFSA oceniła dwanaście zgłoszonych oświadczeń dla mleczka pszczelego, dotyczących między innymi:

• odporności i naturalnych mechanizmów obronnych;
• sprawności fizycznej i psychicznej, zmęczenia;
• metabolizmu, naczyń krwionośnych i gruczołów;
• skóry;
• objawów menopauzy;
• cholesterolu i tłuszczów we krwi.

Werdykt był jeden dla wszystkich: mleczko, którego dotyczyły wnioski, nie zostało wystarczająco scharakteryzowane, więc nie dało się ustalić związku przyczynowo-skutkowego. To, co sprzedaje się pod tą nazwą, jest zbyt zmienne, by obiecywać jeden efekt. Dlatego hasła w rodzaju „wzmacnia odporność”, „dodaje energii” czy „obniża cholesterol” nie mogą się pojawić ani na kapsułkach z apteki, ani na słoiczku od pszczelarza.

Co pokazują przeglądy badań klinicznych

Od tamtej pory przybyło małych badań na ludziach. Najwięcej uwagi przyciąga menopauza. Metaanaliza opublikowana w 2026 r. w czasopiśmie Menopause objęła 6 badań i 471 kobiet i wykazała poprawę objawów w porównaniu z placebo. Wynik zbiorczy opiera się jednak tylko na 2 badaniach z udziałem 312 kobiet, a autorzy oceniają pewność dowodów jako umiarkowaną.

Lubelski przegląd z 2018 r. zbiera głównie badania laboratoryjne i na zwierzętach dotyczące działania przeciwutleniającego produktów pszczelich i podkreśla, że skład tych produktów zależy od gatunku pszczół, roślin, regionu i pory roku. To dobry materiał dla naukowców, ale nie dowód, że kapsułka chroni człowieka przed chorobą.

Co można uczciwie powiedzieć

Mleczko pszczele nie jest lekiem na nic. Najwięcej sygnałów dotyczy łagodzenia uderzeń gorąca i innych dolegliwości menopauzy, ale dwa badania to za mało, by zastąpić rozmowę z ginekologiem. Jeśli ktoś bierze mleczko, bo lubi ten rytuał, i nie ma przeciwwskazań, to jego wybór. Nie powinien jednak odstawiać leczenia ani płacić za obietnice, których nikt nie udowodnił. Podobne wnioski dotyczą miodu, o czym piszemy w artykule o właściwościach miodu.

Przeciwwskazania: astma, alergia i interakcje z lekami

Udokumentowane ryzyko

Mleczko pszczele to jeden z nielicznych produktów pszczelich, po których opisano zgony. Przegląd onkologicznego centrum Memorial Sloan Kettering w Nowym Jorku przytacza między innymi:

• astmę zakończoną zgonem (Bullock i współpracownicy, 1994);
• krwotoczne zapalenie jelita grubego po przyjmowaniu mleczka (Yonei i współpracownicy, 1997);
• interakcję z warfaryną: wzrost wskaźnika INR i krwawienie (Lee i Fermo, 2006).

Chińscy lekarze (Li i współpracownicy, 2021) opisali wstrząs anafilaktyczny po mleczku, za który odpowiadało białko MRJP3, reagujące krzyżowo z plastrem miodu. Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) w stanowisku nr 002/2009 przypisuje mleczku „znaczący potencjał alergizujący”. Niemiecka komisja lekowa lekarzy w 2000 r. zebrała 76 zgłoszeń działań niepożądanych, a w Australii opisano 19 przypadków, w tym 3 zgony.

Inne kraje ostrzegają na etykiecie, Polska nie

W Australii i Nowej Zelandii kodeks żywnościowy (standard 1.2.3) wymaga na każdym produkcie z mleczkiem ostrzeżenia, że może ono wywołać ciężkie reakcje alergiczne, a w rzadkich przypadkach zgon, zwłaszcza u astmatyków i alergików. Kanadyjska monografia Health Canada z 24 kwietnia 2026 r. każe pisać na opakowaniu, by nie stosować mleczka przy astmie lub alergii w wywiadzie.

W Unii Europejskiej, a więc i w Polsce, takiego obowiązku nie ma. Mleczko nie jest też na unijnej liście czternastu alergenów, które trzeba wyróżniać w składzie. Etykieta suplementu w polskiej aptece może więc nie zawierać żadnego ostrzeżenia. Nie znaleźliśmy też komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego ani Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych na temat mleczka ani polskich opisów przypadków ciężkich reakcji; to nie znaczy, że ich nie było, tylko że nie są publicznie zebrane.

Kto powinien zrezygnować

• osoby z astmą oskrzelową, także dobrze kontrolowaną;
• osoby uczulone na jad pszczeli, miód, pyłek, propolis albo pyłki roślin;
• osoby po wstrząsie anafilaktycznym z jakiejkolwiek przyczyny;
• osoby z atopowym zapaleniem skóry i innymi chorobami alergicznymi;
• osoby przyjmujące warfarynę lub inne leki przeciwkrzepliwe;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią: brakuje danych o bezpieczeństwie;
• dzieci, chyba że lekarz uzna inaczej;
• osoby w trakcie leczenia onkologicznego: monografia MSKCC wspomina o interakcji z temozolomidem, ale tylko w badaniach laboratoryjnych, więc o każdym suplemencie trzeba powiedzieć onkologowi.

Objawy, przy których trzeba działać

Duszność, świszczący oddech, obrzęk warg, języka lub twarzy, pokrzywka na całym ciele, zawroty głowy po przyjęciu mleczka to wskazanie do wezwania pogotowia (112 lub 999). Łagodniejsze objawy, takie jak pieczenie w ustach, wysypka czy bóle brzucha, są sygnałem do odstawienia produktu i rozmowy z lekarzem. Biegunka z krwią wymaga pilnej wizyty.

Lek czy suplement: status mleczka pszczelego w Polsce

Suplementy diety

Praktycznie wszystkie produkty z mleczkiem w polskich aptekach i sklepach to suplementy diety, czyli żywność. Przedsiębiorca, który wprowadza suplement na rynek po raz pierwszy, powiadamia Głównego Inspektora Sanitarnego (art. 29 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia). Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację poselską z września 2024 r. podkreśla, że powiadomienie nie jest zezwoleniem: polskie władze nie wydają dokumentów dopuszczających żywność do obrotu, a za bezpieczeństwo odpowiada producent. Główny Inspektor Sanitarny może po zgłoszeniu wszcząć postępowanie wyjaśniające. Zespół do spraw Suplementów Diety, organ doradczy przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, ocenia składniki suplementów; uchwały dotyczącej mleczka pszczelego nie znaleźliśmy.

Etykieta, prezentacja i reklama suplementu nie mogą przypisywać mu zapobiegania chorobom ani ich leczenia. Skoro dla mleczka nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, producenci, którzy chcą mówić o odporności czy zmęczeniu, dodają witaminy lub minerały z dopuszczonymi oświadczeniami. Stąd mieszanki mleczka z witaminą C, żeń-szeniem czy pyłkiem.

Leki

Produktem leczniczym jest według Prawa farmaceutycznego produkt przedstawiany jako mający właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia, a do obrotu trafia on tylko z pozwoleniem. Polskiego leku z mleczkiem pszczelim nie znaleźliśmy. W Rosji znany był Apilak, tabletki po 10 mg liofilizowanego mleczka produkowane w Nowosybirsku, stosowane między innymi po chorobie i przy zaburzeniach laktacji. Rosyjska baza leków Vidal podaje, że jego rejestracja została anulowana, a jako przeciwwskazanie wymienia nadwrażliwość na produkty pszczele i chorobę Addisona.

Mleczko w kosmetykach

Mleczko trafia też do kremów i maseczek. Wtedy obowiązują przepisy o kosmetykach, a skład podaje się w nazewnictwie INCI. Na skórze alergia też jest możliwa, więc osoby uczulone na produkty pszczele powinny czytać skład.

Świeże mleczko z polskiej pasieki czy import?

Rynek zdominowany przez Azję

Polska produkuje mleczka bardzo mało. Już w 2002 r. J. Cichoń i Jerzy Wilde z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie pisali, że duża podaż taniego mleczka z Chin, gdzie od lat selekcjonuje się pszczoły pod kątem tej produkcji, prawie zatrzymała polską produkcję. Z ich rachunku kosztów w modelowych pasiekach wynikało, że pozyskiwanie mleczka opłaca się, gdy kilogram sprzedaje się co najmniej za 550 zł (ówczesne 140 dolarów). Biuletyn FAO z 1996 r., oparty na szacunkach z lat 80. i początku lat 90., podawał produkcję chińską na 400 do 500 ton rocznie, czyli około 60 procent światowej. To dane historyczne, nie obecny obraz rynku.

Do Europy mleczko z Azji przyjeżdża zwykle zamrożone lub liofilizowane, a potem jest pakowane w kapsułki, ampułki czy słoiczki. Nie znaleźliśmy aktualnych danych o polskiej produkcji ani o wielkości importu, a polskie instytuty pszczelarskie, w tym Zakład Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa w Puławach, nie publikują statystyk dla tego produktu.

Jak sprawdzić pochodzenie

Na suplementach kraj pochodzenia mleczka zwykle nie jest podany, bo unijne rozporządzenie o informowaniu konsumentów (nr 1169/2011) wymaga go tylko wtedy, gdy jego brak mógłby wprowadzić w błąd. W praktyce:

• szukaj kraju zbioru, a nie miejsca pakowania; napis „wyprodukowano w Polsce” na kapsułkach dotyczy zwykle producenta suplementu, nie pasieki;
• świeże mleczko sprzedawane w temperaturze pokojowej nie jest przechowywane prawidłowo;
• pytaj pszczelarza o metodę pozyskania, datę zbioru i sposób chłodzenia;
• polskiej normy dla mleczka ani znaku jakości podobnego do włoskiego czy francuskiego nie znaleźliśmy; punktem odniesienia pozostaje ISO 12824.

Jak pszczelarze pozyskują mleczko pszczele?

Pozyskiwanie mleczka to w gruncie rzeczy wychów matek, przerwany przed zasklepieniem mateczników. Te same narzędzia, te same ruchy, tylko celem jest pokarm, a nie matki.

Zasada

Rodzina, która czuje się osierocona, albo jej część oddzielona od matki kratą odgrodową, zaczyna wychowywać matki i obficie zaopatruje mateczniki w mleczko. Pszczelarz daje jej dziesiątki miseczek matecznikowych z przełożonymi młodymi larwami, a po trzech dniach zabiera mleczko, zanim larwy je zjedzą.

Cykl krok po kroku

1. Silne rodziny. Mleczko dają tylko rodziny bardzo liczne, z dużą liczbą młodych karmicielek i zapasami pyłku i miodu. Produkcja mleczka dużo rodzinę kosztuje.
2. Larwy w odpowiednim wieku. Matkę ogranicza się na plastrze hodowlanym, a przekłada się larwy możliwie najmłodsze, do doby od wylęgu.
3. Przekładanie larw. W ciepłym, wilgotnym pomieszczeniu każdą larwę przenosi się szpatułką lub łyżeczką do przekładania do miseczki na listwie ramki hodowlanej. Często na dno miseczki daje się kropelkę rozcieńczonego mleczka.
4. Poddanie. Ramkę wstawia się do rodziny bezmatecznej albo do części ula oddzielonej kratą odgrodową, między plastry z otwartym czerwiem.
5. Trzy dni czekania. FAO wskazuje zbiór 72 godziny po przełożeniu larw, gdy mateczniki są wyciągnięte i pełne.
6. Zbiór. Wyjmuje się ramkę, strzepuje pszczoły bez dymu, ścina górę mateczników, pęsetą usuwa larwy, a mleczko zbiera łopatką lub pompką próżniową.
7. Natychmiastowe chłodzenie. Mleczko waży się, przelewa do ciemnych szklanych słoiczków i od razu wstawia do chłodu, chroniąc przed światłem. FAO podkreśla, by nigdy nie pozyskiwać go na słońcu.
8. Kolejna seria. Tego samego dnia przekłada się nowe larwy.

Wydajność: dlaczego mleczko jest rzadkie

Wskaźnik	Wartość (FAO)
Mleczko w dobrze przyjętym mateczniku	co najmniej 200 mg
Rytm pracy	jedna seria co 3 dni
Produkcja z jednej rodziny	około 500 g w sezonie trwającym 5 do 6 miesięcy

Słoiczek 10 g to więc około pięćdziesięciu mateczników, a każdą larwę trzeba przełożyć ręcznie. W polskim klimacie sezon jest krótszy niż w Azji czy na południu Europy: rodziny są dość silne i dostają pyłek mniej więcej od maja do lipca, na Dolnym Śląsku wcześniej, na Podlasiu i Mazurach później. O tym, jak przygotować rodzinę wychowującą, piszemy w artykule o wychowie matek.

Pułapki dla pszczelarza

• Przyjęcie larw. Zależy od liczby karmicielek, pożytku, temperatury i wprawy. FAO podaje, że podkarmianie syropem 1:1 poprawia przyjęcie.
• Higiena. Mleczka się nie podgrzewa ani nie przetwarza, więc musi wyjść z ula czyste. Narzędzia trzeba myć, a zbiór prowadzić w czystym pomieszczeniu.
• Leki przeciw warrozie. W czasie pozyskiwania mleczka nie stosuj w rodzinach produkcyjnych środków, które mogą przenikać do produktów pszczelich, i trzymaj się ulotki leku weterynaryjnego.
• Opłacalność. Olsztyńscy badacze (Bratkowski, Wilde i Grabowski, 2002) uznali, że zadowalające wyniki finansowe daje sprzedaż mleczka w mieszance z miodem wielokwiatowym lub innym, mniej popularnym, która przy okazji pomaga sprzedawać inne produkty pasieki.

Kto dopiero zaczyna, niech najpierw opanuje przekładanie larw przy wychowie matek dla własnej pasieki.

Sprzedaż mleczka przez pszczelarza: co mówi prawo?

Sprzedaż bezpośrednia

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 września 2015 r. o sprzedaży bezpośredniej (Dz.U. 2015 poz. 1703) wymienia wprost „produkty pszczele nieprzetworzone, w tym miód, pyłek pszczeli, pierzgę, mleczko pszczele”. Świeże mleczko z własnej pasieki można więc sprzedawać:

• konsumentom w pasiece, na targowisku, z obiektów ruchomych lub tymczasowych i z automatów oraz sklepom zaopatrującym bezpośrednio konsumenta;
• we własnym województwie i województwach sąsiednich, a w pozostałych tylko na wystawach, festynach, targach i kiermaszach, po pisemnym powiadomieniu powiatowego lekarza weterynarii co najmniej 7 dni wcześniej;
• bez limitów ilości, bo te dotyczą innych produktów zwierzęcych, nie pszczelich.

Wcześniej trzeba zarejestrować działalność u powiatowego lekarza weterynarii, osobno od zgłoszenia pasieki, a potem prowadzić dokumentację z ilością produktów sprzedanych w każdym miesiącu. Procedurę i różnice między sprzedażą bezpośrednią a rolniczym handlem detalicznym opisujemy w artykule o miodobraniu. Rozporządzenie nie podaje temperatury dla produktów pszczelich, wymaga tylko warunków do przechowywania w odpowiedniej temperaturze; dla mleczka oznacza to chłód przez cały czas, także na targu.

Miód z mleczkiem i suplementy

Miód z dodatkiem mleczka nie jest już miodem w rozumieniu przepisów, tylko wyrobem złożonym. Sprzedaż bezpośrednia obejmuje wyłącznie nieprzetworzone produkty pszczele, więc taką mieszankę można sprzedawać na przykład w ramach rolniczego handlu detalicznego, który dopuszcza żywność przetworzoną z własnych surowców. Jeśli pszczelarz zaczyna przedstawiać swój produkt jako suplement diety, z zalecaną porcją dzienną, musi spełnić wymagania dla suplementów, z powiadomieniem Głównego Inspektora Sanitarnego włącznie. Przed rozpoczęciem takiej sprzedaży warto zapytać w powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej i u powiatowego lekarza weterynarii.

Na słoiczku od pszczelarza obowiązują te same zakazy co w aptece: żadnego „na odporność”, „na menopauzę”, „na cholesterol”. Dobrą praktyką, choć nie obowiązkiem, jest dopisanie, że produkt nie jest przeznaczony dla osób z astmą i uczulonych na produkty pszczele.

Jak przechowywać mleczko pszczele?

Zasady

Świeże mleczko łatwo się psuje: utlenia się na powietrzu, traci jakość w świetle i cieple. FAO opisuje, że z czasem rośnie jego kwasowość, część białek przestaje się rozpuszczać, a lepkość powoli rośnie nawet w lodówce.

Postać	Temperatura	Źródło
Świeże mleczko	od 2 do 5 °C albo, najlepiej, poniżej −18 °C	ISO 12824:2016
Świeże mleczko	od 0 do 5 °C	FAO
Mleczko liofilizowane	także w chłodzie, sucho i szczelnie	FAO

W domu

1. Słoiczek wstaw do lodówki zaraz po zakupie, na półkę w głębi, nie do drzwi.
2. Trzymaj go zamknięty, w oryginalnym, ciemnym szklanym opakowaniu.
3. Nabieraj czystą, suchą łyżeczką lub dołączoną szpatułką i od razu zamykaj.
4. Zużyj przed datą z etykiety, a po otwarciu w ciągu kilku tygodni.

Mleczko, które wyraźnie żółknie, robi się grudkowate, pachnie zjełczale lub jest bardzo gorzkie, nie nadaje się do spożycia. Kapsułki z liofilizatem przechowuj zgodnie z etykietą, ale suche i chłodne miejsce zawsze im służy.

Dawkowanie: ile mleczka i w jakiej postaci?

Nie ma naukowo ustalonej dawki

Skoro nie udowodniono działania, nie ma też dawki „skutecznej”. FAO zwraca uwagę, że popularna dawka 200 do 500 mg świeżego mleczka dziennie pochodzi z reklam i nie ma podstaw naukowych. Przy suplementach obowiązuje zalecana porcja z opakowania, której nie wolno przekraczać.

Świeże, liofilizowane, w ampułkach

Postać	Co to jest	Przeliczenie
Świeże, w słoiczku	mleczko w stanie surowym	punkt odniesienia
Liofilizowane (kapsułki, tabletki)	mleczko wysuszone przez zamrożenie	około 1 g proszku na 3 g świeżego
Ampułki do picia	mleczko, często liofilizowane, w roztworze z miodem, witaminami lub ziołami	zależy od producenta
Miód z mleczkiem	mieszanka, zwykle z kilkoma procentami mleczka	mała dawka mleczka

Przelicznik pochodzi z FAO: 0,17 g liofilizatu odpowiada około 0,5 g świeżego mleczka. Na kapsułkach często podaje się „odpowiednik” świeżego mleczka. Porównując produkty, sprawdzaj, czy liczba w nazwie oznacza masę proszku, czy przeliczenie na świeże mleczko.

Jeśli mimo wszystko chcesz spróbować

1. Najpierw upewnij się, że nie dotyczy cię żadne z przeciwwskazań.
2. Zacznij od odrobiny na końcu łyżeczki przez kilka dni.
3. Tradycja każe trzymać mleczko pod językiem rano na czczo. Nic nie wskazuje, że to coś zmienia, ale nie szkodzi. Kwaśny, piekący smak można złagodzić łyżeczką miodu.
4. Nie przyjmuj go miesiącami bez przerwy.
5. Przy każdej niepokojącej reakcji przerwij i porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.

Ile kosztuje mleczko pszczele w Polsce?

Przykładowe ceny w aptekach internetowych w październiku 2026 r.:

Produkt	Opakowanie	Cena
GAL, mleczko pszczele liofilizowane, suplement diety	48 kapsułek	23,29 zł
Apipol Farma, Royal Jelly mleczko pszczele 600, suplement diety	32 kapsułki	54,99 zł

Na stronach aptek nie zawsze widać, ile mleczka zawiera kapsułka i skąd ono pochodzi. Przed zakupem obejrzyj etykietę: masa liofilizatu w kapsułce, odpowiednik świeżego mleczka i zalecana porcja powinny być podane.

Świeże polskie mleczko kupuje się głównie bezpośrednio od pszczelarzy, którzy je pozyskują, i ceny bardzo się różnią. Dla porównania: w 2002 r. olsztyńscy badacze liczyli, że produkcja opłaca się dopiero przy co najmniej 550 zł za kilogram, czyli 55 groszy za gram, a od tego czasu koszty pracy w pasiece znacznie wzrosły. Gdy słoiczek „polskiego” świeżego mleczka kosztuje tyle co kapsułki z importu, warto zapytać o pochodzenie.

Porównując ceny, sprowadzaj je zawsze:

1. do grama świeżego mleczka albo jego odpowiednika, a nie do opakowania;
2. do kraju zbioru: Polska, inny kraj Unii czy Azja;
3. do postaci: ampułka zawiera głównie wodę, miód i dodatki;
4. do warunków przechowywania: świeże mleczko trzymane bez chłodzenia traci to, za co płacisz.

Najczęstsze pytania

Na co pomaga mleczko pszczele?

Nie ma żadnego działania potwierdzonego na tyle, by Unia Europejska pozwoliła o nim pisać na etykiecie. EFSA odrzuciła w 2011 r. dwanaście zgłoszonych oświadczeń, między innymi o odporności, energii i cholesterolu. Najwięcej sygnałów dotyczy łagodzenia objawów menopauzy, ale opierają się one na dwóch badaniach. Mleczko nie leczy żadnej choroby i nie zastępuje leków.

Kto nie powinien przyjmować mleczka pszczelego?

Osoby z astmą, alergią na produkty pszczele, pyłki lub inne silne alergie, bo opisano po nim ciężkie skurcze oskrzeli, a nawet zgony. Ostrożność dotyczy też osób biorących warfarynę, kobiet w ciąży i karmiących oraz dzieci. W Polsce etykieta nie musi o tym ostrzegać, więc decyzję warto omówić z lekarzem lub farmaceutą.

Jak przechowywać świeże mleczko pszczele?

W lodówce, w temperaturze od 2 do 5 °C, w szczelnie zamkniętym, ciemnym słoiczku. Norma ISO 12824 dopuszcza też głębokie mrożenie poniżej minus 18 °C. Trzymaj je w głębi półki, nie w drzwiach lodówki. Nabieraj czystą, suchą łyżeczką i od razu zamykaj. Mleczko żółknące, gęstniejące lub o zjełczałym zapachu wyrzuć.

Ile mleczka pszczelego dziennie można przyjmować?

Nie ma dawki ustalonej naukowo. Producenci podają zwykle od 200 do 500 mg świeżego mleczka dziennie, ale FAO zwraca uwagę, że te wartości pochodzą z reklam, a nie z badań. Jeśli mimo to chcesz spróbować, zacznij od bardzo małej porcji, nie przekraczaj zalecanej porcji z opakowania i przerwij przy każdej niepokojącej reakcji.

Czym różni się mleczko świeże od liofilizowanego?

Liofilizowane to mleczko wysuszone przez zamrożenie, sprzedawane w kapsułkach i tabletkach. Mniej więcej trzy gramy świeżego odpowiadają jednemu gramowi proszku; FAO podaje, że 0,17 g liofilizatu to około 0,5 g świeżego mleczka. Porównując produkty, przeliczaj zawartość na świeże mleczko i sprawdzaj, czy etykieta podaje masę samego liofilizatu, czy jego odpowiednik w świeżym mleczku.

Czy mleczko pszczele jest lekiem?

W Polsce kapsułki, tabletki i ampułki z mleczkiem to suplementy diety, czyli żywność zgłoszona Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu. Zgłoszenie nie jest pozwoleniem ani dowodem skuteczności. Suplementowi nie wolno przypisywać zapobiegania chorobom ani ich leczenia. Lekiem byłby tylko produkt z pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu, a takiego leku z mleczkiem w Polsce nie znaleźliśmy.

Czy pszczelarz może legalnie sprzedawać świeże mleczko?

Tak. Rozporządzenie o sprzedaży bezpośredniej z 2015 r. wprost wymienia mleczko pszczele wśród nieprzetworzonych produktów pszczelich. Trzeba zarejestrować działalność u powiatowego lekarza weterynarii, sprzedawać we własnym województwie i sąsiednich oraz zapisywać miesięczną ilość sprzedaży. Mleczko trzymaj stale w chłodzie. Mieszanka miodu z mleczkiem to już produkt przetworzony, którego nie obejmuje sprzedaż bezpośrednia.

Dlaczego mleczko z apteki jest tańsze niż od pszczelarza?

Bo zwykle pochodzi z Azji i jest liofilizowane, a kapsułka zawiera niewielką ilość mleczka. Już w 2002 r. badacze z Olsztyna pisali, że tanie mleczko z Chin prawie zatrzymało produkcję w Polsce. Pozyskanie mleczka wymaga przekładania larw i daje w sezonie około pół kilograma z ula, więc polskie świeże mleczko musi być drogie.

Źródła

1. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to royal jelly (ID 1225, 1226, 1227, 1228, 1230, 1231, 1326, 1328, 1329, 1982, 4696, 4697) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006 (EFSA Journal 2011;9(4):2083), Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), panel NDA
2. ISO 12824:2016 Royal jelly, Specifications (oficjalny podgląd, tabela 1 wymagań fizykochemicznych), ISO, podgląd udostępniony przez SIST
3. Value-added products from beekeeping, rozdział 6: Royal jelly (części 6.1 do 6.7, R. Krell, Agricultural Services Bulletin 124, 1996), FAO
4. Value-added products from beekeeping, rozdział 6: Royal jelly (części 6.8 do 6.11), FAO
5. Royalactin is not a royal making of a queen (A. Buttstedt, C. H. Ihling, M. Pietzsch, R. F. A. Moritz, Nature 537, E10, 2016), Nature
6. Opłacalność produkcji mleczka pszczelego w Polsce (J. Cichoń, J. Wilde, Biuletyn Naukowy UWM 18, 151 do 156, 2002), Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, rekord FAO AGRIS
7. Pozyskiwanie, zagospodarowanie i zastosowanie mleczka pszczelego w marketingu produktów pszczelich (J. Bratkowski, J. Wilde, P. Grabowski, Biuletyn Naukowy UWM 18, 169 do 175, 2002), Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, rekord FAO AGRIS
8. Antioxidant Potential of Propolis, Bee Pollen, and Royal Jelly: Possible Medical Application (J. Kocot, M. Kiełczykowska, D. Luchowska-Kocot, J. Kurzepa, I. Musik, Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2018, 7074209), Uniwersytet Medyczny w Lublinie, PubMed Central
9. Royal jelly for management of postmenopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis (S. Dagostin Ferraz i in., Menopause 33(4), 501 do 509, 2026), PubMed
10. Arzneimittelkommission der deutschen Ärzteschaft: Arzneimittel, die Bienenköniginnenfuttersaft (Gelée royale) enthalten (Deutsches Ärzteblatt 97(18), 2000), Deutsches Ärzteblatt
11. Royal Jelly: monografia dla profesjonalistów (aktualizacja z lipca 2022 r.), Memorial Sloan Kettering Cancer Center
12. A Case of Anaphylaxis Caused by Major Royal Jelly Protein 3 of Royal Jelly and Its Cross-Reactivity with Honeycomb (J. D. Li i in., Journal of Asthma and Allergy 14, 2021), Dove Medical Press
13. Einschätzung von Propolis und Gelée royale (zaktualizowane stanowisko nr 002/2009), Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR)
14. Mandatory warning and advisory statements: royal jelly, NSW Food Authority, Australia
15. Royal jelly: Natural Health Products Monograph (wersja z 24 kwietnia 2026 r.), Health Canada
16. Rozporządzenie MRiRW z dnia 30 września 2015 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej (Dz.U. 2015 poz. 1703), Sejm RP, Dziennik Ustaw
17. Odpowiedź Ministra Zdrowia na interpelację nr 4692 w sprawie suplementów diety (25 września 2024 r.), Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwo Zdrowia
18. Apilak, tabletki 10 mg: opis leku (rejestracja anulowana), Vidal, rosyjska baza leków
19. GAL, mleczko pszczele liofilizowane, 48 kapsułek (cena z października 2026 r.), Apteka Gemini
20. Apipol Farma, Royal Jelly mleczko pszczele 600, 32 kapsułki (cena z października 2026 r.), Apteka Gemini