

Kwas szczawiowy na warrozę: leki dopuszczone w Polsce, dawki, polewanie i sublimacja
Kwas szczawiowy na warrozę: Oxybee, Api-Bioxal, VarroMed i Varroxal w Polsce, dawki na uliczkę i na ul, okres bezczerwiowy, temperatury, ochrona i ewidencja.
Kwas szczawiowy na warrozę stosuje się w Polsce wyłącznie w postaci produktów leczniczych weterynaryjnych dopuszczonych do obrotu: Oxybee, Api-Bioxal 62 mg/ml, VarroMed, Varroxal oraz paski Calistrip Biox. Najczęściej używa się go zimą, w okresie bezczerwiowym, bo działa wyłącznie na roztocza siedzące na pszczołach. Przy polewaniu daje się 5 ml na obsiadaną uliczkę, najwyżej 50 ml na ul w przypadku Api-Bioxalu i 54 ml w przypadku Oxybee, przy temperaturze co najmniej 3 °C (Oxybee). Sublimację (odparowanie) przewiduje w Polsce tylko ulotka Varroxalu: 2 g na rodzinę, przy 2 do 10 °C, w masce FFP3. Zimą wykonujesz jeden zabieg na rodzinę.
Poniżej opisano protokół dla każdego leku, wybór terminu w polskim klimacie i obowiązki dokumentacyjne. Biologię roztocza, ocenę porażenia i pełną strategię roczną opisuje artykuł o warrozie.
Jak kwas szczawiowy działa na roztocza Varroa?
Kwas szczawiowy jest kwasem organicznym, który naturalnie występuje w wielu roślinach i w niewielkich ilościach w miodzie. W ulu działa kontaktowo na samice Varroa destructor siedzące na dorosłych pszczołach. Mechanizm nie jest w pełni poznany: charakterystyka Varroxalu określa go jako truciznę kontaktową, a charakterystyka Oxybee przypisuje działanie niskiemu pH roztworu i lepszemu przyleganiu dzięki wysokiej zawartości cukru.
Dlaczego czerw kryty jest słabym punktem
Samica warrozy rozmnaża się w zasklepionej komórce, a kwas tam nie dociera. Każda rodzina, która ma czerw kryty, chowa więc część roztoczy przed zabiegiem, a te wychodzą z komórek razem z młodymi pszczołami. Ulotka Api-Bioxalu ujmuje to wprost: skuteczność jest znacznie mniejsza, gdy w rodzinie jest czerw, dlatego lek stosuje się w rodzinach bez czerwiu lub z jego niewielką ilością, najlepiej zimą albo przy izolacji matki. Dr hab. Małgorzata Bieńkowska z Zakładu Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa PIB w Puławach opisuje skuteczność kwasu szczawiowego w okresie bez czerwiu jako „bardzo wysoką”.
| Stan rodziny | Co osiąga kwas szczawiowy | Źródło |
|---|---|---|
| Bez czerwiu, sublimacja | 97 % roztoczy po jednym zabiegu | Al Toufailia, Scandian, Ratnieks, Uniwersytet Sussex (2015) |
| Bez czerwiu, polewanie | skuteczność „bardzo wysoka” | Bieńkowska, Instytut Ogrodnictwa PIB (2024) |
| Z czerwiem | skuteczność „znacznie mniejsza” | ulotka Api-Bioxal 62 mg/ml |
| VarroMed w badaniach rejestracyjnych | nieco ponad 80 % | EMA (2016) |
Brak działania przedłużonego
Polewanie i sublimacja działają w chwili zabiegu i przez krótki czas po nim. Charakterystyka Varroxalu podaje, że osyp po polewaniu trwa około 3 tygodni, a po opryskiwaniu około 2 tygodni. Roztocza, które wyjdą z komórek później, nie są już zwalczane. Wyjątkiem są paski Calistrip Biox, które wiszą w ulu 6 tygodni.
Które leki z kwasem szczawiowym są dopuszczone w Polsce?
Lista poniżej pochodzi z Rejestru Produktów Leczniczych prowadzonego przez URPL, z unijnej bazy weterynaryjnych produktów leczniczych (UPD) i z zestawienia przychodni weterynaryjnej VET-ANIMAL z 3 września 2026 r. Wiąże zawsze wpis w Rejestrze w dniu zakupu.
| Lek | Skład | Sposób podania | Dawka według ulotki | Wydawanie |
|---|---|---|---|---|
| Oxybee (Dany Bienenwohl, pozwolenie unijne EU/2/17/216) | po zmieszaniu 39,4 mg/ml kwasu szczawiowego dwuwodnego (28,1 mg/ml kwasu szczawiowego), cukier, olejek anyżowy i eukaliptusowy | polewanie | 5 do 6 ml na uliczkę, najwyżej 54 ml na rodzinę, jeden raz | bez recepty |
| Api-Bioxal 62 mg/ml (Chemicals Laif, pozwolenie nr 3092/21) | 62 mg/ml kwasu szczawiowego dwuwodnego (44,2 mg/ml kwasu szczawiowego), glicerol, gotowy roztwór | polewanie | 5 ml na uliczkę, najwyżej 50 ml na ul, do 2 zabiegów w roku | na receptę |
| VarroMed (BeeVital, pozwolenie unijne z 2017 r.) | kwas szczawiowy dwuwodny i kwas mrówkowy | polewanie | 15 do 45 ml na rodzinę zależnie od siły | bez recepty |
| Varroxal 0,71 g/g (Andermatt BioVet) | proszek, 1 g zawiera 0,71 g kwasu szczawiowego (1 g dwuwodnego) | odparowanie, polewanie lub opryskiwanie | 2 g na rodzinę przy odparowaniu | na receptę |
| Calistrip Biox | pasek 50,74 g z 6,44 g kwasu szczawiowego dwuwodnego | paski zawieszane między ramkami | 2 paski na ul przez 6 tygodni | bez recepty |
Wszystkie pięć leków ma według swoich charakterystyk zerowy okres karencji dla miodu i według zestawienia VET-ANIMAL można je stosować w pasiekach ekologicznych. Dla VarroMedu charakterystyka podaje 15 ml dla rodziny liczącej 5 do 7 tysięcy pszczół, 15 do 30 ml przy 7 do 12 tysiącach, 30 do 45 ml przy 12 do 30 tysiącach i 45 ml dla silniejszych rodzin; lek stosuje się tylko w ulach z ramkami pionowymi dostępnymi od góry.
Polski Api-Bioxal to roztwór, nie proszek
W wielu krajach Unii Api-Bioxal sprzedaje się jako proszek do rozpuszczenia w syropie lub do sublimacji. W Polsce Rejestr zawiera Api-Bioxal 62 mg/ml, roztwór do stosowania w ulu: gotowy płyn w butelkach 500 ml lub w opakowaniach 5 l, wyłącznie do polewania. Ulotka nie przewiduje odparowania, więc sublimowanie tego roztworu albo proszku kupionego za granicą jest użyciem niezgodnym z pozwoleniem. Przedstawicielem podmiotu odpowiedzialnego w Polsce jest Biowet Puławy.
Zmiany w dostępności na rok 2027
Według przychodni VET-ANIMAL (wrzesień 2026 r.) w 2027 r. nie będą dostępne w obrocie w Polsce VarroMed w saszetkach 12 × 15 ml, Varroxal w opakowaniach 10 × 2 g i 50 × 2 g oraz Dany’s BienenWohl (przychodnia nie podaje wielkości opakowania). Jeśli opierasz zimowy zabieg na tych opakowaniach, zaplanuj zamiennik przed następnym sezonem. Pozostałe wielkości opakowań i pozostałe leki nie są objęte tą informacją.
Dlaczego kwas z drogerii jest niedozwolony
Kwas szczawiowy kupiony jako odczynnik chemiczny nie jest lekiem: nie ma pozwolenia, kontrolowanej czystości, dawki ani ulotki. Do leczenia pszczół, które są zwierzętami dostarczającymi żywności, można stosować tylko produkty lecznicze weterynaryjne dopuszczone do obrotu. Domowe roztwory z cukrem, „paski” nasączane kwasem i sublimacja czystego odczynnika pozostają poza prawem, nawet jeśli substancja czynna jest ta sama.
Kiedy stosować kwas szczawiowy? Okres bezczerwiowy w Polsce
Dr hab. Bieńkowska podaje dla Oxybee i Api-Bioxalu termin od października do lutego, w okresie bezczerwiowym, przy temperaturze zewnętrznej powyżej 3 °C. W praktyce okno bez czerwiu krytego wypada w większości kraju w listopadzie i grudniu, ale zależy od regionu, pogody i rasy pszczół.
Jak sprawdzić, czy rodzina jest bez czerwiu
- Około trzech tygodni po ostatnim jajeczku czerw robotnic jest wygryziony (rozwój robotnicy trwa 21 dni). Jeśli matki przestają czerwić w drugiej połowie października, okno otwiera się mniej więcej w połowie listopada.
- Kontrola rodzin wskaźnikowych. W ciepły, bezwietrzny dzień wyjmij jeden lub dwa środkowe plastry w dwóch, trzech rodzinach z różnych części pasieki i poszukaj zasklepionych komórek.
- Wkładka dennicowa. Okruchy jasnych zasklepów na wkładce świadczą o wygryzaniu się pszczół, czyli o czerwiu, który był w ulu w ostatnich dniach.
- Region i pogoda. Termin końca czerwienia różni się między regionami i latami. Długa, ciepła jesień przesuwa okno bezczerwiowe na grudzień, a w niektórych rodzinach niewielki czerw utrzymuje się przez całą zimę. Dlatego sprawdzaj rodziny we własnej pasiece, a nie kalendarz z innej części kraju.
Progi temperatury według ulotek
| Lek i metoda | Warunek temperaturowy |
|---|---|
| Oxybee, polewanie | temperatura otoczenia co najmniej 3 °C |
| Api-Bioxal 62 mg/ml, polewanie | ulotka nie podaje progu; Instytut Ogrodnictwa zaleca powyżej 3 °C |
| VarroMed, polewanie | charakterystyka nie podaje progu temperatury otoczenia; lek przed użyciem ogrzewa się do 25 do 35 °C |
| Varroxal, odparowanie | od 2 do 10 °C, jesienią lub zimą |
| Varroxal, polewanie | powyżej -15 °C |
| Varroxal, opryskiwanie | powyżej 8 °C |
Dr hab. Bieńkowska zaleca polewanie pszczół w zawiązanym kłębie, a gdy kłębu jeszcze nie ma, bo jest ciepło, oprysk. Roztwór ma spłynąć po pszczołach, a nie po pustych plastrach. Przy silnym mrozie kłąb jest zwarty i uliczki zewnętrzne są puste, przy kilkunastu stopniach pszczoły się rozchodzą i część z nich wylatuje.
Ile czasu trwa okno
Okno bezczerwiowe bywa krótkie, bo matki wznawiają czerwienie już w środku zimy, w łagodne zimy wcześniej. Wyznacz jeden termin dla całej pasieki, poprzedzony kontrolą rodzin wskaźnikowych: to skuteczniejsze niż czekanie na mróz. Ulotka Api-Bioxalu zaleca leczenie wszystkich rodzin w pasiece w tym samym czasie, aby ograniczyć reinwazję.
Polewanie kwasem szczawiowym krok po kroku
Polewanie (w literaturze także „skrapianie”) polega na wylaniu odmierzonej porcji roztworu ze strzykawki na pszczoły w każdej obsiadanej uliczce międzyramkowej. To najprostsza metoda, niewymagająca aparatury.
Przygotowanie
- Policz uliczki. Uliczka to przestrzeń między dwiema sąsiednimi ramkami obsiadanymi przez pszczoły. Średnia rodzina zimująca w ulu wielkopolskim obsiada zwykle 6 do 8 uliczek, słaba mniej. Liczysz je od góry, po zdjęciu powałki lub daszka.
- Przygotuj lek. Api-Bioxal 62 mg/ml jest gotowy do użycia. Oxybee musisz zmieszać: butelkę z roztworem ogrzej w kąpieli wodnej do 30 do 35 °C, wsyp całą zawartość saszetki z cukrem, zakręć i wstrząsaj do rozpuszczenia. Z butelki 375 g i jednej saszetki powstaje 444 ml zawiesiny, z butelki 750 g i dwóch saszetek 888 ml. W trakcie zabiegu zawiesina powinna mieć 30 do 35 °C.
- Przygotuj sprzęt. Strzykawka 50 lub 60 ml albo dozownik z regulacją dawki, rękawice kwasoodporne, okulary ochronne, a przy Api-Bioxalu półmaska FFP2, której wymaga ulotka.
Dawki
| Liczba obsiadanych uliczek | Oxybee (5 do 6 ml) | Api-Bioxal 62 mg/ml (5 ml) |
|---|---|---|
| 4 | 20 do 24 ml | 20 ml |
| 6 | 30 do 36 ml | 30 ml |
| 8 | 40 do 48 ml | 40 ml |
| 10 | 50 do 54 ml (limit) | 50 ml (limit) |
| więcej niż 10 | 54 ml podzielone na liczbę uliczek | 50 ml podzielone na liczbę uliczek |
Charakterystyka Oxybee podaje wprost: jeśli rodzina zajmuje więcej uliczek, niż pozwala limit, 54 ml dzieli się przez liczbę obsiadanych uliczek. Nie dolewaj roztworu do pustych uliczek ani na ramki z boku kłębu.
Wykonanie
- Zabieg wykonuj sprawnie, w dzień bez opadów i silnego wiatru, a ul otwieraj na jak najkrótszy czas.
- Roztwór wylewaj wzdłuż uliczki, bezpośrednio na pszczoły widoczne między beleczkami, jednym ruchem.
- Po zabiegu zamknij ul i nie niepokój rodzin przez kilka dni, o co proszą ulotki Oxybee i Api-Bioxalu.
- Oxybee jest przeznaczony tylko do uli z ramkami pionowymi, dostępnymi od góry. Inne typy uli nie były badane.
Varroxal do polewania
Varroxal można też rozpuścić w syropie. Na zimę w Europie Północnej i Środkowej, czyli także w Polsce, rozpuszczasz 4 saszetki (8 g) w 200 ml ciepłego syropu cukrowego 1:1, w naczyniu niemetalowym, i ta ilość wystarcza na 4 rodziny. Na każdą uliczkę dajesz 3 do 4 ml przy małych ramkach i 5 do 6 ml przy dużych. Wariant z 6 saszetkami na 200 ml charakterystyka przewiduje dla zimy w Europie Południowej lub dla lata.
Sublimacja kwasu szczawiowego: co wolno w Polsce?
Sublimacja, nazywana w ulotkach odparowaniem, polega na podgrzaniu kryształów kwasu w parowniku umieszczonym w ulu. Kwas przechodzi w parę, która osiada na pszczołach i plastrach jako cienki nalot.
Tylko Varroxal
Wśród leków z kwasem szczawiowym dopuszczonych w Polsce tylko charakterystyka Varroxalu 0,71 g/g przewiduje odparowanie. Dawka to 1 saszetka (2 g) lub 2 płaskie miarki na rodzinę, umieszczone w parowniku takim jak Varrox lub Varrox Eddy, zgodnie z instrukcją urządzenia. Zabieg wykonujesz jednorazowo, jesienią lub zimą, przy temperaturze zewnętrznej od 2 do 10 °C. Po zabiegu wylotek pozostaje zamknięty „przez pewien czas”; charakterystyka nie podaje, jak długo. Varroxal wydaje się na receptę weterynaryjną.
Co mówią badania
Zespół Uniwersytetu Sussex (Al Toufailia, Scandian, Ratnieks, Journal of Apicultural Research, 2015) porównał w zimach 2012/13 i 2013/14 sublimację, polewanie i opryskiwanie w trzech dawkach (1,125, 2,25 i 4,5 g na ul) na 110 i 90 rodzinach. Sublimacja zabiła 97 % roztoczy po jednym zabiegu i nie zaszkodziła rodzinom, które cztery miesiące później miały o 20 % więcej pszczół niż rodziny nieleczone. Polewanie i opryskiwanie w tym doświadczeniu osłabiały rodziny i pogarszały przezimowanie. Wyniki dotyczą angielskich warunków i roztworów użytych w doświadczeniu, nie konkretnych leków dopuszczonych w Polsce.
Bezpieczeństwo przy sublimacji
Charakterystyka Varroxalu wymaga przy odparowaniu i opryskiwaniu maski FFP3, a także rękawic, okularów i odzieży ochronnej. Kwas szczawiowy drażni drogi oddechowe, oczy i skórę. Przy opryskiwaniu charakterystyka każe stać plecami do wiatru; przy odparowaniu nie pochylaj się nad ulem i szczelinami, z których może wydostawać się para, a gorący parownik odstaw do ostygnięcia w bezpiecznym miejscu.
Leczenie latem: izolacja matki, odkłady i paski
Kwas szczawiowy możesz stosować także w sezonie, jeśli sztucznie wytworzysz przerwę w czerwieniu. Ulotka Api-Bioxalu przewiduje leczenie „wiosną i latem” przy izolowanych matkach i wskazuje, że skuteczność jest najwyższa, gdy izolacja trwa co najmniej 25 dni i w rodzinie nie ma już czerwiu. Taki sam czas podaje dr hab. Bieńkowska: do zwalczania warrozy wystarczy 25 dni izolacji, ze względu na czerw trutowy, który rozwija się najdłużej.
Izolacja matki
Matkę zamykasz w izolatorze na jednym plastrze lub w klateczce. Po 24 do 25 dniach czerw kryty poza izolatorem jest wygryziony, a wszystkie roztocza są na pszczołach. W tym momencie wykonujesz jeden zabieg polewaniem, a plaster z izolatora, zawierający czerw kryty i znaczną część roztoczy, usuwasz z ula. Termin izolacji dobierz do ostatniego pożytku, bo kwas stosujesz po zdjęciu nadstawek. O wychowie matek zastępczych piszemy w artykule o wychowie matek.
Odkłady i rójki
Odkład, sztuczny rój lub rój naturalny przed zasklepieniem pierwszego czerwiu nie ma roztoczy schowanych w komórkach. Jeden zabieg kwasem szczawiowym w ciągu kilku dni od osadzenia daje rodzinie start niemal bez warrozy. Szczegóły tworzenia odkładów opisuje artykuł o rójce.
Calistrip Biox
Paski Calistrip Biox działają dłużej niż polewanie. Dwa paski zawieszasz między dwiema ramkami z zapasem pokarmu, tam gdzie ruch pszczół jest największy, na 6 tygodni, po czym je wyjmujesz i nie używasz ponownie. Ulotka każe je stosować, gdy pszczoły są jeszcze aktywne, przed utworzeniem kłębu i przy niewielkiej ilości czerwiu, i zaznacza, że dane kliniczne pochodzą wyłącznie z jesieni w Europie Południowej, a skuteczność może zależeć od temperatury.
Ile razy można stosować kwas szczawiowy?
Kwas szczawiowy jest dla pszczół substancją drażniącą. Dr hab. Bieńkowska zaleca stosować go raz w sezonie lub raz na pokolenie pszczół, ponieważ podrażnia przewód pokarmowy. Ulotki ustalają następujące limity:
- Oxybee: tylko jeden raz w rodzinie bez czerwiu.
- Api-Bioxal 62 mg/ml: jedno podanie na leczenie, najwyżej dwa leczenia w roku (zimą oraz wiosną lub latem).
- Varroxal: jeden zabieg; drugi, po 2 tygodniach przerwy, tylko przy odparowaniu lub opryskiwaniu w silnie porażonych rodzinach (ponad 6 % porażenia albo czerw kryty zimą). Charakterystyka ostrzega, że leczenie częściej niż raz na pokolenie robotnic może osłabić rodzinę.
- VarroMed: zimą jeden zabieg na początku okresu bezczerwiowego, tylko w rodzinach porażonych. Przy czerwiu charakterystyka przewiduje wiosną 1 do 3 zabiegów, a jesienią 3 do 5, w odstępach 6 dni, zależnie od osypu naturalnego. EMA zaznacza, że wielokrotne podanie może zwiększać śmiertelność pszczół.
Skutki przedawkowania
Charakterystyka Oxybee podaje zwiększoną śmiertelność pszczół jako działanie niepożądane bardzo częste, które w badaniach nie wpłynęło na dalszy rozwój rodzin. Przedawkowanie o 53 % dało krótkotrwały wzrost śmiertelności bez istotnego wpływu na rozwój wiosenny. Ulotka Api-Bioxalu podaje, że trzykrotnie wyższe dawki wyraźnie zwiększały śmiertelność pszczół i mogą zaszkodzić zimowli, przeżyciu matki i rozwojowi wiosennemu. Charakterystyka Varroxalu ostrzega, że dawka wyższa od zalecanej może zwiększyć śmiertelność pszczół i pogorszyć przeżycie rodzin wiosną.
Zabieg kwasem szczawiowym nie zastępuje leczenia letniego. Ulotka Api-Bioxalu zaznacza, że rodziny silnie porażone mogą zginąć mimo prawidłowego leczenia. Główne leczenie po ostatnim miodobraniu i zabieg zimowy uzupełniają się nawzajem; jak przygotować rodzinę do zimy, opisuje artykuł o zimowli pszczół.
Jak chronić się przy pracy z kwasem szczawiowym?
Roztwory kwasu szczawiowego są silnie kwaśne i mogą drażnić lub uszkadzać skórę, oczy i błony śluzowe.
| Metoda | Środki ochrony według ulotek |
|---|---|
| Polewanie Api-Bioxalem | półmaska jednorazowa FFP2, rękawice kwasoodporne, okulary ochronne |
| Polewanie Oxybee | odzież ochronna, rękawice kwasoodporne, okulary ochronne |
| Odparowanie i opryskiwanie Varroxalem | maska FFP3 (przy opryskiwaniu co najmniej FFP2), rękawice, okulary, odzież ochronna |
Podczas pracy nie jedz, nie pij i nie pal. Po zabiegu umyj ręce i skórę wodą z mydłem, a zabrudzoną odzież zdejmij. Po połknięciu nie wywołuj wymiotów: charakterystyka Oxybee zaleca przepłukać usta i wypić wodę lub mleko, a następnie zgłosić się do lekarza z ulotką. Oczy płucz dużą ilością wody, po wyjęciu soczewek. Oxybee działa korodująco na wrażliwy sprzęt pszczelarski, więc strzykawki i dozowniki płucz zaraz po pracy.
Przechowywanie
- Oxybee niezmieszany: okres ważności 2 lata. Po zmieszaniu: w lodówce (2 do 8 °C), z dala od żywności i światła, do zużycia w ciągu roku; przed użyciem wstrząsnąć.
- Api-Bioxal 62 mg/ml: nie przechowywać w lodówce ani nie zamrażać, w szczelnie zamkniętym oryginalnym opakowaniu; po pierwszym otwarciu 12 miesięcy.
- Resztek leku nie wylewaj do kanalizacji ani cieków: ulotka Api-Bioxalu ostrzega, że może być szkodliwy dla ryb i organizmów wodnych.
Czy kwas szczawiowy zostawia pozostałości w miodzie?
Kwas szczawiowy jest naturalnym składnikiem miodu. Bogdanov i współpracownicy ze Szwajcarskiego Centrum Badań Pszczelniczych w Bernie-Liebefeld (Apidologie, 2002) oznaczyli w miodach z rodzin nieleczonych od 11 do 119 mg kwasu szczawiowego na kilogram. Po jesiennych zabiegach jego zawartość nie zmieniła się, nawet po dwóch zabiegach tej samej jesieni. Wszystkie leki z kwasem szczawiowym dopuszczone w Polsce mają zerowy okres karencji dla miodu.
Zero dni karencji nie oznacza jednak, że lek można stosować przy nadstawkach. Ulotki zabraniają leczenia w czasie pożytku, a ulotka Api-Bioxalu zabrania stosowania w rodzinach z zapasami miodu przeznaczonego do pozyskania i każe chronić przed lekiem ramki, które w danym sezonie będą użyte do produkcji miodu. Ulotka Calistrip Biox zabrania odbierania miodu w czasie 6-tygodniowej kuracji i pobierania go z gniazda.
Recepta, zakup, ewidencja leczenia i refundacja
Recepta i źródło zakupu
Oxybee, VarroMed i Calistrip Biox wydawane są bez recepty, a Api-Bioxal 62 mg/ml i Varroxal na receptę weterynaryjną. Leki kupujesz w aptece lub hurtowni weterynaryjnej, w zakładzie leczniczym dla zwierząt albo w punktach, które legalnie prowadzą obrót lekami OTC. Lek musi mieć polską ulotkę i numer serii. Jeśli w Polsce brakuje odpowiedniego leku, lekarz weterynarii może w wyjątkowych sytuacjach zastosować lek z innego państwa UE w ramach kaskady, ale jest to jego decyzja.
Ewidencja leczenia pszczół
Pszczoły są zwierzętami, od których pozyskuje się żywność, więc art. 108 rozporządzenia (UE) 2019/6 w sprawie weterynaryjnych produktów leczniczych zobowiązuje ich właściciela lub posiadacza do prowadzenia dokumentacji stosowanych leków i udostępniania jej do kontroli właściwym organom przez co najmniej 5 lat. Przy leku na receptę przechowuj także kopię recepty. Zapis obejmuje:
- datę pierwszego podania leku,
- nazwę leku i podaną ilość,
- nazwę lub firmę i adres dostawcy,
- dowód zakupu leku (faktura, paragon),
- identyfikację leczonych rodzin (numery uli lub pasieka),
- imię i nazwisko oraz dane kontaktowe lekarza weterynarii, jeśli lek był na receptę,
- okres karencji, także zerowy,
- czas trwania leczenia.
Dopisz też numer serii, liczbę obsiadanych uliczek, temperaturę i wynik osypu przed i po zabiegu. Faktury są potrzebne także przy wniosku o refundację. Wszystkie wymagane pola ma nasza dokumentacja leczenia pszczół.
Refundacja: interwencja I.6.3
W ramach Planu Strategicznego WPR na lata 2023 do 2027 interwencja I.6.3 pozwala odzyskać do 90 % kosztów netto zakupu warrozobójczych produktów leczniczych weterynaryjnych, także tych dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym, a więc i leków z kwasem szczawiowym. Wnioski przyjmuje się wyłącznie przez Platformę Usług Elektronicznych ARiMR, w naborach ogłaszanych przez Agencję. W naborze z 2024 r. wnioski składały organizacje pszczelarskie w imieniu pszczelarzy, a nie pszczelarze indywidualnie. Zasady kolejnych naborów sprawdź w ogłoszeniu ARiMR na dany rok pszczelarski.
Najczęstsze błędy przy zabiegu kwasem szczawiowym
- Zabieg przy czerwiu krytym. Najczęstsza przyczyna słabego wyniku. Kontrola rodzin wskaźnikowych przed zabiegiem kosztuje kilkanaście minut.
- Dawka „na oko”. Polewanie bez liczenia uliczek prowadzi do przedawkowania słabych rodzin. Limit 50 lub 54 ml jest górną granicą, nie dawką standardową.
- Powtarzanie polewania w tej samej zimie. Oxybee wolno podać raz, a każde kolejne polewanie zwiększa śmiertelność pszczół zimowych.
- Zimny roztwór Oxybee. Zawiesina poniżej 30 °C schładza kłąb. Trzymaj butelkę w ciepłej wodzie do końca pracy.
- Sublimacja bez leku dopuszczonego do odparowania i bez maski FFP3. Polski Api-Bioxal i Oxybee nie są przeznaczone do sublimacji.
- Brak kontroli skuteczności. Wkładkę dennicową załóż przed zabiegiem i licz osyp przez 2 do 3 tygodni po nim. Bardzo duży osyp zimowy oznacza, że leczenie letnie było niewystarczające. Gdy po zabiegu lek wyraźnie nie działa, poinformuj lekarza weterynarii, który może zgłosić brak skuteczności do URPL.
- Brak wpisu do dokumentacji. Każdy zabieg, także lekiem bez recepty, wpisz do ewidencji leczenia.
Zimowy osyp i stan rodzin po zabiegu ocenisz przy przeglądzie wiosennym; jak rozpoznać inne choroby, w tym zatrucia i nosemozę, opisuje artykuł o chorobach pszczół, a terminy wszystkich prac w pasiece zbiera kalendarz pszczelarza.
Najczęstsze pytania
Ile kwasu szczawiowego na jedną uliczkę przy polewaniu?
Według ulotek 5 ml na każdą uliczkę obsiadaną przez pszczoły. Przy Oxybee dopuszczalne jest 5 do 6 ml, najwyżej 54 ml na rodzinę, przy Api-Bioxalu 62 mg/ml najwyżej 50 ml na ul. Rodzina zimująca na siedmiu uliczkach dostaje więc około 35 ml. Jeśli uliczek jest więcej, podziel limit równo między nie.
Kiedy polewać pszczoły kwasem szczawiowym zimą?
Gdy w rodzinie nie ma czerwiu krytego, w większości pasiek w listopadzie lub grudniu. Instytut Ogrodnictwa w Puławach wskazuje okres od października do lutego i temperaturę powyżej 3 °C, której wymaga też ulotka Oxybee. Przed zabiegiem przejrzyj dwie, trzy rodziny wskaźnikowe, bo w ciepłą, długą jesień matki czerwią dłużej i okno przesuwa się na grudzień.
Czy w Polsce można sublimować kwas szczawiowy?
Tylko lekiem, którego ulotka przewiduje odparowanie. Spośród dopuszczonych w Polsce leków z kwasem szczawiowym jest to Varroxal 0,71 g/g: 2 g na rodzinę w parowniku, jesienią lub zimą, przy 2 do 10 °C, w masce FFP3. Polski Api-Bioxal jest roztworem do polewania, a sublimowanie odczynnika z drogerii jest niedozwolone, podobnie jak każdego innego niedopuszczonego preparatu.
Czy na kwas szczawiowy dla pszczół potrzebna jest recepta?
Zależy od leku. Oxybee, VarroMed i paski Calistrip Biox wydaje się bez recepty. Api-Bioxal 62 mg/ml oraz Varroxal są według swoich ulotek wydawane na receptę weterynaryjną. Kategoria może się zmienić przy aktualizacji pozwolenia, dlatego przed zakupem sprawdź aktualny wpis w Rejestrze Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL i zachowaj fakturę do ewidencji leczenia.
Ile razy w roku można stosować kwas szczawiowy?
Oxybee tylko raz w rodzinie bez czerwiu. Api-Bioxal najwyżej dwa razy w roku, zimą oraz wiosną lub latem przy izolacji matki. Dr hab. Bieńkowska z Instytutu Ogrodnictwa zaleca raz w sezonie lub raz na pokolenie pszczół, bo kwas podrażnia przewód pokarmowy. Powtarzane polewanie w tej samej zimie zwiększa śmiertelność pszczół zimowych.
Czy kwas szczawiowy działa, gdy w ulu jest czerw?
Słabo. Kwas niszczy tylko roztocza na dorosłych pszczołach, a te w zasklepionych komórkach przeżywają i wychodzą z młodymi pszczołami. Ulotka Api-Bioxalu podaje, że przy czerwiu skuteczność jest znacznie mniejsza. Jeśli czerw jest, poczekaj na okres bezczerwiowy albo latem izoluj matkę na co najmniej 25 dni, po czym wykonaj jeden zabieg w rodzinie już bez czerwiu.
Czy po kwasie szczawiowym w miodzie zostają pozostałości?
Badania szwajcarskie Bogdanova i współpracowników wykazały, że miód z rodzin nieleczonych naturalnie zawiera od 11 do 119 mg kwasu szczawiowego na kilogram, a po zabiegach jesiennych jego zawartość się nie zmieniła. Wszystkie leki z kwasem szczawiowym dopuszczone w Polsce mają zerową karencję, ale nie wolno ich stosować w czasie pożytku ani przy nadstawkach.
Czy zabieg kwasem szczawiowym trzeba wpisać do dokumentacji?
Tak, także przy leku bez recepty. Art. 108 rozporządzenia (UE) 2019/6 nakazuje posiadaczowi zwierząt dostarczających żywności zapisywać między innymi datę pierwszego podania, nazwę i ilość leku, dostawcę, dowód zakupu, leczone rodziny, lekarza, karencję i czas leczenia. Dokumentację przechowuje się co najmniej 5 lat, a faktury przydają się też przy wniosku o refundację w ARiMR.
Źródła
- Api-Bioxal 62 mg/ml roztwór do stosowania w ulu dla pszczół miodnych: ulotka (pozwolenie nr 3092/21), Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
- Varroxal 0,71 g/g proszek do stosowania w ulu: charakterystyka produktu leczniczego weterynaryjnego, Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
- Varroxal 0,71 g/g proszek do stosowania w ulu: ulotka, Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
- Calistrip Biox 6,44 g pasek do zawieszania w ulu dla pszczół miodnych: ulotka i oznakowanie opakowań, Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
- Oxybee 39,4 mg/ml proszek i roztwór do sporządzania dyspersji do stosowania w ulu: charakterystyka produktu leczniczego weterynaryjnego, oznakowanie i ulotka (EU/2/17/216, aktualizacja 23.11.2023), VET-ANIMAL (kopia polskiej ChPL)
- VarroMed 44 mg/ml + 5 mg/ml dyspersja do stosowania w ulu: karta produktu (pozwolenie Komisji Europejskiej, kraje dopuszczenia, w tym Polska), Unijna baza weterynaryjnych produktów leczniczych (UPD)
- VarroMed 5 mg/ml + 44 mg/ml dyspersja do stosowania w ulu: charakterystyka produktu leczniczego weterynaryjnego (załącznik do decyzji Komisji z 2019 r., wersja niemiecka), Komisja Europejska, wspólnotowy rejestr weterynaryjnych produktów leczniczych
- New medicine to protect honey bees against Varroa mites (VarroMed, 7 października 2016), Europejska Agencja Leków (EMA)
- WAŻNE ZMIANY w lekach do zwalczania warrozy! (3 września 2026), Przychodnia weterynaryjna VET-ANIMAL
- Opieka weterynaryjna oraz zwalczanie i profilaktyka chorób pszczół w pasiekach ekologicznych (dr hab. Małgorzata Bieńkowska, 15 czerwca 2024), Instytut Ogrodnictwa PIB, Zakład Pszczelnictwa w Puławach
- Scientists determine how to control parasite without harming bees (o badaniu Al Toufailia, Scandian, Ratnieks, Journal of Apicultural Research, 2015), University of Sussex
- Determination of residues in honey after treatments with formic and oxalic acid under field conditions (Bogdanov S., Charrière J.-D., Imdorf A., Kilchenmann V., Fluri P., Apidologie 33(4), 2002), Apidologie
- Rozporządzenie (UE) 2019/6 w sprawie weterynaryjnych produktów leczniczych, art. 108: dokumentacja prowadzona przez właścicieli i posiadaczy zwierząt, od których pozyskuje się żywność (tekst pierwotny), legislation.gov.uk (kopia tekstu UE)
- Wsparcie na interwencje pszczelarskie: zostało mało czasu (interwencja I.6.3, zwrot do 90 % kosztów netto leków warrozobójczych), wiescirolnicze.pl

